آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

تدوین استراتژی‌های فرا روی ایران در منطقه قفقاز جنوبی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
افشین متقی 1
حسین ربیعی 1
حمیدرضا گلثومیان 2
1 دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکترای جغرافیای سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
10.22034/dfsr.2024.2009208.1725
چکیده
هدف: با توجه به اهمیت منطقه قفقاز جنوبی برای ایران، شناخت دقیق عوامل ژئوپلیتیکی مؤثر بر تدوین استراتژی ایران در این منطقه امری بسیار حیاتی است. هدف این پژوهش تدوین استراتژی‌های فرا روی ایران در منطقه قفقاز جنوبی است.
روش: این پژوهش بر اساس مدل ترکیبی تحلیل استراتژیک SWOT و مدل برنامه‌ریزی استراتژیک QSPM است. پژوهش حاضر از نظر ماهیت کاربردی و از نظر روش مطالعه، توصیفی- تحلیلی محسوب می‌شود. روش جمع آوری داده‌ها به دو روش مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی (پرسشنامه و مصاحبه) بوده است.
یافته‌ها: تحلیل‌های حاصل از مدل SWOT نشان می‌دهد که اگرچه ایران دارای ظرفیت‌هایی است که می‌تواند آن را به یک بازیگر مهم در منطقه قفقاز تبدیل کند، اما تحریم‌های بین‌المللی، حضور و نفوذ قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در نزدیکی ایران، تنش‌های مرزی و منازعات مسلحانه، فشار اقلیت‌ها بر استقلال و خودمختاری، و نیز نقص زیرساخت‌ها، به عنوان موانع اساسی در راه رسیدن به این هدف برای ایران وجود دارد.
نتیجه‌گیری: در عین حال جدول اولویت‌بندی استراتژی‌های انتخاب شده QSPM بیانگر آن است که از میان شش استراتژی برگزیده، استراتژی تقویت روابط تجاری بین ایران و کشورهای قفقاز در زمینه نفت خام و گاز، محصولات پتروشیمی، فولاد و غیره با نمره جذابیت 93. 4 نسبت به دیگر استراتژی‌ها از اولویت بالایی برخوردار است.
کلیدواژه‌ها
ایران
قفقاز
استراتژی
SWOT-QSPM
ژئوپلیتیک

موضوعات

  • اسماعیلی، محسن و بالایی، حمید. (1392). الگوی راهبردی تأمین امنیت ملّی جمهوری اسلامی ایران در قوانین برنامه‌ی توسعه‌ی اقتصادی، سیاسی، فرهنگی. پژوهش‌های راهبردی سیاست، 2(5): 43-75.
  • اطهری، سید اسدالله و حسینلر، سید حمید. (1393). نقش عربستان سعودی در تحولات منطقه قفقاز و آسیای مرکزی (تأثیر آن بر تعیین رژیم حقوقی دریای خزر)، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی و بین‌المللی، 5 (19): 15-1.
  • پارسایی، اسماعیل؛ حافظ نیا، محمدرضا؛ احمدی پور، زهرا و سجادپور, سید محمدکاظم. (1398). شناسایی عوامل ژئوپلیتیک مؤثر در سیاست خارجی. جغرافیاوتوسعه ناحیه‌ای، 17(2): 44-1.
  • رشیدی، احمد و ملکی، ماری. (1398). منافع روسیه و بحران‌های منطقه قفقاز جنوبی، دو فصلنامه سیاست و روابط بین الملل، 3 (5): 193-167.
  • ضرابی، اصغر و محبوب فر، محمدرضا. (1392). کاربرد مدل SWOT- در تدوین استراتژی توسعه گردشگری شهر کاشان، مجله علمی پژوهشی برنامه‌ریزی فضایی، 3 (4): 58-37.
  • عزتی، عزت الله. (1395). ژئوپلیتیک در قرن بیست و یکم، تهران: سمت.
  • قالیباف، محمد باقر و پوینده، محمد هادی. (1395). جایگاه عوامل ژئوپلیتیکی در سطوح و مقیاس‌های جغرافیایی، فصلنامه جغرافیای نظامی و امنیتی، 2 (2): 150-131.
  • کاظمی، زهره؛ زربان، اصغر؛ نجفی، امیر و شریف زاده، غلامرضا. (1394). تعیین موقعیت استراتژیک و تدوین استراتژی با استفاده از مدل ترکیبی SWOT تحلیل و FUZZY DEMATEL مطالعه موردی معاونت تحقیقات دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، کنفراانس بین المللی مدیریت و اقتصاد در قرن 21.
  • محموداوغلی، رضا و رستمی، امیرحسین. (1397). تهدیدات امنیتی روابط روسیه و ارمنستان در قفقاز جنوبی. سیاست دفاعی، 26(103 ): 191-216.
  • مختاری هشی، حسین، و شمس، مجتبی. (1396). تحلیل ژئوپلیتیک بحران یمن. پژوهش‌های جغرافیای سیاسی، 2(1 ): 165-193.
  • نورعلی، حسن و پیشگاهی فرد، زهرا. (1400). نظریه ساختار ژئوپلی نومیک نظام جهانی. پژوهش ‎های جغرافیای سیاسی، 6(3): 59-83.
  • ضرابی، اصغر و محبوب فر، محمدرضا. (1392). کاربرد مدل SWOT- QSPM در تدوین استراتژی توسعه گردشگری شهر کاشان. برنامه‌ریزی فضایی، 3(4): 37-58.
  • جعفری نیا، عباس؛ کاظم پور، ذکریا و مددی، سعید. (1402). ترتیبات امنیتی ناظر بر قفقاز جنوبی (فرصت‌ها و چالش‌های آینده). آینده‌پژوهی دفاعی، 8(28): 57-89.
  • مقصودلو، حسن؛ براتیان، محمود و طحانی، غلامرضا. (1402). تبیین نقش مؤلفه‌های نظامی در ارتقا قدرت دریایی. علوم و فنون نظامی، 19(63): 249-272.
  • یوسفی خرایم، محمد؛ یوسفی، اشکان، قاسمی، حاکم و درویشی سه تلانی، فرهاد. (1400). ارایه چارچوب تحلیل موضوعات ژئوپلتیک دفاعی مبتنی بر آینده‌نگاری راهبردی. آینده‌پژوهی دفاعی، 6(20): 115-136.
  • Barrington, L. W. (2011). Politics and society in the Caucasus. Routledge.
  • Cornell, S. E. , & Jonson, Lena (Eds.). (2013). The geopolitics of the South Caucasus: Prospects for regional cooperation. Routledge.
  • Erdem, C. (2018). The New Geopolitics of the South Caucasus: Prospects for Regional Cooperation and Conflict Resolution. Shireen T. Hunter, ed. Lanham, MD: Lexington Books. 2017. 304 pp. (ISBN-13: 9781498564960). Acta Via Serica, 3(1), 149-151
  • Feaver, P. What is Grand Strategy and why do we need it? 2009.
  • Feaver, P. What is Grand Strategy and why do we need it? 2009.
  • KOOLAEE, E., & Khansari Fard, F. (2019). Historical Narratives and Collective Memory; Creating identity or intensifying ethnic conflicts in the South Caucasus. World Politics, 8(3), 75-104.
  • Newcomb, Evan (2004). "The Concept of Strategy". Accountant and auditor. (p. 11)
  • Rugman, A. M. , & Verbeke, A. (2005). Towards a theory of regional multinationals: A transaction cost economics approach. MIR: Management International Review, 5-17.
  • Simão, L. (2012). The problematic role of EU democracy promotion in Armenia, Azerbaijan, and Nagorno-Karabakh. Communist and Post-Communist Studies, 45(1-2), 193-200.
  • Frederik, C. (2010). The Caucasus–An Introduction.
آینده‌پژوهی دفاعی
دوره 8، شماره 30
پاییز 1402
صفحه 121-148