آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

توسعه روش‌شناسی برنامه‌ریزی مبتنی بر سناریو در فرآیند مدیریت نوآوری (مورد مطالعه: شرکت‌های حوزه فناوری اطلاعات)

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری آینده‌پژوهی دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استادیار، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران
چکیده
فرآیند مدیریت نوآوری هنوز از کمبود مبانی روش شناسی جهت مواجهه با شرایط پرتلاطم و پیچیده آینده در حوزه‌های مختلف برخوردار است. یکی از روش‌های نوین و توانمند برای شرکت‌ها در این شرایط، برنامه‌ریزی بر مبنای سناریو است، بکارگیری سناریوپردازی در شرکت‌ها در فرایند مدیریت نوآوری، جهت مواجهه با شرایط پیچیده کسب‌وکارها در آینده و به‌منظور پیش‌نگری روندهای بازار و فناوری اطلاعات، شناسایی و تفسیر آینده‌های بدیل، شناسایی سیگنال‌های ضعیف و ورود به بازارهای جدید مفید و ضروری است. از‌این‌رو پژوهش حاضر برآن است تا ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های سناریوپردازی را در راستای ارتقا و بهبود مدیریت نوآوری به‌کار برد. در این میان رویکرد کیفی و منطق شهودی سناریوپردازی برای مدیریت نوآوری بسیار مؤثر و کارا است. روش انجام این پژوهش موردی- زمینه‌ای بوده و از لحاظ راهبردی دارای رویکردی کیفی و با توجه به هدف، پژوهشی بنیادی است. برای گردآوری داده‌ها از ترکیبی از روش‌های اسنادی (مطالعات کتابخانه‌ای) و مصاحبه با خبرگان بهره گرفته شده است. جامعه مورد مطالعه شرکت‌های حوزه فناوری اطلاعات است و از روش نمونه‌گیری هدفمند بهره‌گرفته شده است. به منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها نیز از روش «نظریه‌ی داده‌ بنیاد» با رویکرد «طرح کلاسیک» گلیسر استفاده شده است. ماحصل تحلیل داده‌ها طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی، منتج به شناسایی مؤلفه­ها در قالب روش توسعه‌یافته سناریوپردازی برای مدیریت نوآوری شد که برای تصمیم‌گیران و مدیران بصیرت و دانش ارزشمندی را به ‌همراه دارد.
کلیدواژه‌ها

  • استراوس، انسلم؛ کربین، جولیت. (139۴). مبانی پژوهش کیفی فنون و مراحل تولید نظریه زمینه ای، ترجمه ابراهیم افشار، چاپ چهارم، تهران: نشر نی.
  • دانایی فرد، حسن؛ الوانی، مهدی؛ آذر، عادل. (1391). روش شناسی پژوهش کیفی در مدیریت: رویکردی جامع، تهران: انتشارات صفار.
  • سلیمانی، عباس؛ پور عزت، علی اصغر؛ اسماعیلی گیوی،محمد رضا. (1399). تصویرپردازی از آینده سازمان تأمین اجتماعی ایران از طریق سناریو پردازی، فصلنامه آینده‌پژوهی دفاعی، 5 (17): 117-93.
  • کشاورزترک، محسن؛ مقیمی، سید محمد؛ ابویی اردکان، محمد. و عیوضی، محمد رحیم. (1396). ارائه چارچوب آینده‌نگاری شرکتی مبتنی بر سناریوپردازی در راستای ارتقای مدیریت نوآوری (مورد مطالعه: صنایع هوا و فضا).  فصلنامه آینده‌پژوهی دفاعی، 2(5): 82-55.
    • Ahn, J.H. & Skudlark, A. (2002). Managing risk in a new telecommunications service.
    • Baregheh A., Rowley J., Sambrook S. (2009). Towards a Multidisciplinary Definition of Innovation, Management Decision, 47 (8), 1323–1339.
    • Bazerman, M.H. and Watkins, M.D. (2004). Predictable Surprises, Harvard Business School Press.
    • Bessant J., Tidd, J. (2007). Innovation and entrepreneurship, Chichester: John Wiley.
    • Chermack, T. J. (2004). A theoretical model of scenario planning. Human Resource Development Review, 3(4), 301–325.
    • Chermack, T. J. (2005). Studying scenario planning: Theory, research suggestions and hypotheses. Technological Forecasting and Social Change, 72(1), 59–73.
    • Chermack, T. J. (2011). Scenario planning in organizations: how to create, use, and assess scenarios. Berrett-Koehler Publishers.
    • Chesbrough H.W. (2003). Open Innovation: The New Imperative for Creating and Profiting from Technology, Boston: Harvard Business School Press.
    • Chesbrough H.W. (2006). Open Innovation: Researching a New Paradigm, New York: Oxford University Press.
    • De Geus, A. (1988). “Planning as learning”, Harvard Business Review, 66 (2): 70-5.
    • Drew, S. A. (2006). Building technology foresight: using scenarios to embrace innovation. European Journal of Innovation Management9(3), 241-257.
    • Drucker, P. F. (1998). The discipline of innovation. Harvard business review, 76(6), 149-157.‏
    • Fahey, L. (1999). Competitor scenarios: projecting a rival’s marketplace strategy, Competitive.
    • Fahey, L., & Randall, R. M. (Eds.). (1997). Learning from the future: Competitive foresight scenarios. John Wiley & Sons.
    • Gokhberg, L., Kuznetsova, T., & Roud, V. (2012). Exploring innovation modes of Russian companies: what does the diversity of actors mean for policymaking?. Higher School of Economics Research Paper No. WP BRP1.‏
    • Kahane, A. (1992). The Mont Fleur Scenarios: What will South Africa be like in the year 2002? Supplement to Weekly Mail and The Guardian Weekly, Bellville, South Africa.
    • Kahn, H., & Wiener, A. J. (1967). year 2000; a framework for speculation on the next thirty-three years.‏
    • Kamal, M. M. (2006). IT innovation adoption in the government sector: identifying the critical success factors. Journal of Enterprise Information Management.
    • Kelley, T. (2001). The Art of Innovation, Currency Doubleday, New York, NY.
    • Ketchen Jr, D. J., Snow, C. C., & Street, V. L. (2004). Improving firm performance by matching strategic decision-making processes to competitive dynamics. Academy of Management Perspectives18(4), 29-43.
    • Kline S. J., Rosenberg N. (1986). An overview of innovation. In: Landau R., Rosenberg N. (Eds). The Positive Sum Strategy, Washington, D.C.: National Academy Press, pp. 275– 305.
    • Linneman, R. E., & Klein, H. E. (1979). The use of multiple scenarios by U.S. industrial companies. Long Range Planning, 12(1), 83–95.
    • Mintzberg, H. (1994). Rethinking strategic planning part I: Pitfalls and fallacies. Long range planning27(3), 12-21.
    • Moss Kanter, R. (2002). Strategy as improvisational theater, MIT Sloan Management Review.
    • Mowery, D., & Rosenberg, N. (1979). The influence of market demand upon innovation: a critical review of some recent empirical studies. Research policy8(2), 102-153.
    • Moyer, K. (1996). Scenario planning at British Airways – a case study, Long Range Planning.
    • Myers S., Marquis D.G. (1969). Successful Industrial Innovations: A Study of Factors Underlying Innovation in Selected Firms, NSF 69-17, Washington: National Science Foundation.
    • OECD (2004). Space 2030: Exploring the Future of Space Applications, OECD, Paris.
    • Phelps, R., Chan, C., & Kapsalis, S. C. (2001). Does scenario planning affect performance? Two exploratory studies. Journal of Business Research51(3), 223-232.
    • Pratt, C. (1999). Managers at Work: Planning Noranda's Future. Research-Technology Management42(1), 15-18.‏
    • Ringland, G., & Schwartz, P. P. (1998). Scenario planning: managing for the future. John Wiley & Sons.‏
    • Rothwell R., Zegveld (1985). Reindustrialization and Technology, Harlow, U.K.: Longman.
    • Rothwell, R. (1992). Industrial innovation and government environmental regulation: Some lessons from the past. Technovation12(7), 447-458.
    • Schoemaker, P. J. H. (1995). Scenario planning: A tool for strategic thinking. Sloan Management Review, 37(2), 25–40.
    • Schoemaker, P. J., & Mavaddat, V. M. (2000). Scenario planning for disruptive technologies. Wharton on managing emerging technologies, 206-241.‏
    • Schwartz, P. (1996). The Art of the Long view, New York: Doubleday.
    • Selin, C. (2007). Professional dreamers: The future in the past of scenario planning. In B. Sharpe & K. van der Heijden (Eds.), Scenarios for Success (p. 27–51). New York: Wiley.
    • Senge, P.M. (2006). The Fifth Discipline: The Art and Practice of the Learning Organization, Currency.
    • Strauss, J. D., & Radnor, M. (2004). Roadmapping for dynamic and uncertain environments. Research-Technology Management47(2), 51-58.
    • Usher A.P. (1954). A History of Mechanical Inventions. Revised edition, New York: McGraw Hill.
    • Usher, A. P. (1955). Technical change and capital formation. In Capital formation and economic growth (pp. 523-550). Princeton University Press.
    • Van der Heijden, (2005). Scenarios: The Art of Strategic Conversation (2nd ed.). New York: Wiley.
    • Van Der Heijden, K. (1996). Scenarios: The Art of Strategic Conversations, Wiley, Chichester.
    • Van der Merwe, L. (2005). Planning for certainty in uncertain times: Strategic conversation, scenario based planning, and developing a sustainable business model. Amsterdam, The Netherlands: Centre for Innovative Leadership.‏
    • Wack, P. (1984). Scenarios: The gentle art of re-perceiving. Unpublished manuscript, Harvard Business School.
    • Wack, P. (1985a). Scenarios: uncharted waters ahead. Harvard business review63(5), 72-89.
    • Wack, P. (1985b). Scenarios: shooting the rapids. How medium-term analysis illuminated the power of scenarios for shell management (No. REP-9208. CIMMYT.).

Wilson, I. (2000). From scenario thinking to strategic action. Technological Fore-casting and Social Change, 65, 23–29.