آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

آینده نگاری تهدیدات امنیتی در منطقه جنوب شرق ایران

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسنده
استادیار سیاست‌گذاری عمومی، دانشکده علوم و فنون فارابی، تهران، ایران
10.22034/dfsr.2026.2076423.1967
چکیده
زمینه و هدف: منطقه جنوب شرق ایران به دلیل موقعیت ژئوپلیتیک ویژه، در معرض تهدیدات امنیتی پیچیده و چندلایه‌ای قرار دارد. رویکردهای سنتی ارزیابی تهدید به دلیل ماهیت خطی و تک‌بعدی قادر به تحلیل پویایی‌های این محیط نبوده و منجر به غافلگیری راهبردی می‌شوند. هدف این پژوهش، آینده‌نگاری تهدیدات امنیتی در این منطقه با ارائه یک چارچوب تحلیلی- راهبردی نوین است.
روش پژوهش: این پژوهش از نوع کیفی و با رویکرد آینده‌نگاری راهبردی انجام شد. چارچوب نظری آن، تلفیق «نظریه سیستم‌های پیچیده» و «پارادایم آینده‌نگاری» بود. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با 25 خبره و مطالعات اسنادی گردآوری و با استفاده از تحلیل مضمون، تحلیل ساختاری (MICMAC) و سناریونگاری تحلیل شدند.
یافته‌ها: تحلیل ساختاری نشان داد دو عامل «سطح توسعه اقتصادی-اجتماعی در استان» و «میزان همکاری و کنترل امنیتی افغانستان» به عنوان عوامل کلیدی عدم قطعیت، هسته سیستم را شکل می‌دهند. تقاطع این دو عامل، چهار سناریوی محتمل آینده را ترسیم کرد: آرامش پایدار، امنیت شکننده، ناامنی کنترل‌شده و طوفان کامل. تحلیل نقش عوامل، اهمیت حیاتی عوامل تنظیم‌گر (سرمایه اجتماعی و کارایی حکمرانی محلی) را در تعدیل تاب‌آوری سیستم آشکار ساخت.
نتیجه‌گیری: آینده امنیتی منطقه، یک سرنوشت قطعی نیست بلکه حاصل انتخاب‌های راهبردی امروز در مدیریت تعامل این دو محور کلیدی است. نوآوری پژوهش، ارائه یک «چارچوب حکمرانی تطبیقی» شامل سبد نشانگرهای پایش، ساختار دبیرخانه راهبردی و الگوی تصمیم‌گیری مبتنی بر سناریو است که شکاف بین تحلیل آینده‌نگر و اقدام عملیاتی را پر می‌کند.

تازه های تحقیق

توصیه‌های کلیدی برای سیاستگذاران دفاعی

  • تدوین «سند راهبردی یکپارچه امنیت و توسعه شرق کشور» با افق ۱۴۱۴
  • طراحی و اجرای «راهبرد ارتباطی عمل‌گرا با افغانستان» بر مبنای تفکیک مسائل و ارائه مشروط مشوق.
  • اجرای «طرح پایلوت توانمندسازی اقتصادی- اجتماعی جوانان در دو شهرستان مرزی» (مثلاً: شهرستان‌های مُهره و سرباز)
  • راه‌اندازی «سکّوی گفتگوی توسعه و امنیت استان» با حضور ساختارهای غیررسمی مؤثر
  • استقرار «دبیرخانه پایش راهبردی استان» و اجرای آزمایشی چارچوب حکمرانی تطبیقی

کلیدواژه‌ها
موضوعات