پیشگیری از غافلگیری یکی از کارکردهای اساسی و حیاتی آیندهپژوهی تلقی میشود و تمرکز بر شناسایی و تحلیل نشانههای ضعیف میتواند این هدف مهم را بهطور مؤثرتری محقق نماید. این در حالی است که با جستجو در پایگاههای اطلاعاتی داخلی ازجمله اس. آی. دی، ایرانداک و پایگاه خارجی ساینسدایرکت و بررسی نتایج جستجو با واژهی نشانههای ضعیف و عبارات همراستا به وضوح پیداست که در پروژهها و فعالیتهای اجرا شدهی پژوهشی و دانشگاهی آیندهپژوهی، توجّه چندانی به این مفهوم حیاتی نشده و ابعاد مفهومی و ساختاری، اهمیت، جایگاه و کارکردهای آن توسط پژوهشگران ایرانی و حتی آیندهپژوهان بصورت جدی مورد مطالعه قرار نگرفته است. لذا این مقاله ضمن بررسی گسترهی مفهومی عبارت نشانههای ضعیف به تبیین وجوه مفهومی و کارکردی، اهمیّت و جایگاه نشانههای ضعیف میپردازد. این پژوهش مبتنی بر روش پژوهش اسنادی و با استناد به پژوهشها و مطالعات اجرا شده در زمینهی نشانههای ضعیف، به بررسی مفهوم نشانههای ضعیف در حوزهی آیندهپژوهی میپردازد و با استفاده از روش تحلیل علمسنجی جایگاه نشانههای ضعیف را در پروژهها و فعالیّتهای پژوهشی این حوزهی تحقیقاتی جدید تبیین میکند. همچنین در این مقاله گریزی هم به اشکالات رایج در پژوهشهای آیندهپژوهی از حیث فرآیندی و روششناسی زده میشود. این پژوهش بهطور موجز به برخی نکات فنی در چگونگی پیشبرد یک فعالیت آیندهپژوهی با تمرکز بر رویکرد فرآیندی و بکارگیری مفهوم نشانههای ضعیف میپردازد.
بروس، دنیل. (۱۳۹۹). سازمان پیشنگر: اختلال و تغییر را به فرصت و مزیت تبدیل کنید، ترجمه ابوذر سیفیکلستان و محمود بیرانوند. تهران: انتشارات دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.
پدرام، عبدالرحیم. و احمدیان، مهدی. (۱۳۹۴). آموزهها و آزمودههای آیندهپژوهی. تهران: موسسهی افق آینده پژوهی راهبردی.
جبل عاملی، محمدسعید.، و امینی، حامد. (۱۳۹۸). توسعه مدل آیندهنگاری مبتنی بر رویکرد فراتلفیق. فصلنامه آینده پژوهی دفاعی، 4(15)، 7-34.
صادقی فسایی، سهیلا. و عرفان منش، ایمان. (۱۳۹۴). مبانی روششناختی پژوهش اسنادی در علوم اجتماعی؛ مورد مطالعه: تأثیرات مدرنشدن بر خانواده ایرانی. فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد فرهنگ، 8(29)، 61-91.
گیدلی، جنیفر ام. (۱۳۹۶). آینده: یک معرفی بسیار کوتاه، ترجمه ابوذر سیفیکلستان. تهران: انتشارات فرهیختگان دانشگاه.
Ahlqvist, T., & Uotila, T. (2020). Contextualising weak signals: Towards a relational theory of futures knowledge. Futures, 119, 102543.
Andriamamonjy, A., Saelens, D., & Klein, R. (2019). A combined scientometric and conventional literature review to grasp the entire BIM knowledge and its integration with energy simulation. Journal of Building Engineering, 22, 513-527.
Ansoff, H. I. (1975a). Managing Strategic Surprise by Response to Weak Signals. California Management Review, 18(2), 21-33. https://doi.org/10.2307/41164635
Ansoff, H. I. (1975b). Managing surprise and discontinuity strategic response to weak signals. European Institute for Advanced Studies in Management.
Aykroyd, R. G., Leiva, V., & Ruggeri, F. (2019). Recent developments of control charts, identification of big data sources and future trends of current research. Technological Forecasting and Social Change, 144, 221-232.
Batagelj, V., & Maltseva, D. (2020). Temporal bibliographic networks. Journal of Informetrics, 14(1), 101006.
Fergnani, A. (2019). Mapping futures studies scholarship from 1968 to present: A bibliometric review of thematic clusters, research trends, and research gaps. Futures, 105, 104-123.
Holopainen, M., & Toivonen, M. (2012). Weak signals: Ansoff today. Futures, 44(3), 198-205.
Ilmola, L., & Kuusi, O. (2006). Filters of weak signals hinder foresight: Monitoring weak signals efficiently in corporate decision-making. Futures, 38(8), 908-924.
Kerstin Cuhls. (2003). From forecasting to foresight processes—new participative foresight activities in Germany. Journal of Forecasting, (22), 93-111.
Kim, S., Kim, Y.-E., Bae, K.-J., Choi, S.-B., Park, J.-K., Koo, Y.-D., … Hong, S.-W. (2013). NEST: A quantitative model for detecting emerging trends using a global monitoring expert network and Bayesian network. Futures, 52, 59-73.
Mendonça, S., Cardoso, G., & Caraça, J. (2012). The strategic strength of weak signal analysis. Futures, 44(3), 218-228.
Mendonça, S., Pina e Cunha, M., Kaivo-oja, J., & Ruff, F. (2004). Wild cards, weak signals and organisational improvisation. Futures, 36(2), 201-218.
Mühlroth, C., & Grottke, M. (2018). A systematic literature review of mining weak signals and trends for corporate foresight. Journal of Business Economics, 88(5), 643-687.
Rossel, P. (2012). Early detection, warnings, weak signals and seeds of change: A turbulent domain of futures studies. Futures, 44(3), 229-239.
Seidl, D., Tsoukas, H., & Shepherd, J. (2004). The concept of “weak signals” revisited: A re-description from a constructivist perspective. In Managing the Future: Developing Strategic Foresight in the Knowledge Economy (pp. 153-170). Oxford: Blackwell.
Zhong, B., Wu, H., Li, H., Sepasgozar, S., Luo, H., & He, L. (2019). A scientometric analysis and critical review of construction related ontology research. Automation in Construction, 101, 17-31.
Zou, X., & Vu, H. L. (2019). Mapping the knowledge domain of road safety studies: A scientometric analysis. Accident Analysis & Prevention, 132, 105243.
