آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

دفاع دانش‌بنیان در برابر تهدیدات آینده ( با تاکید بر ویژگی‌ها و عوامل الزام آور)

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسنده
استادیار مدیریت راهبردی دانشگاه پدافندهوایی خاتم الانبیا(ص)
چکیده
تغییر و تحولات حوزه‌های تهدید و دفاع، در طول تاریخ همواره متاثر از سطح دانش و تفکر و درنتیجه رشد فناوری زمان خود بوده‌اند. باگذشت زمان، توسعه روزافزون دانش جنبه‌های مختلف زندگی بشر را دربرگرفته‌ و سازمان‌های دفاعی و نیروهای نظامی و به تبع آن جنگ‌ها نیز از این قاعده مستثنی نبوده‌اند به‌گونه‌ای که در عصر حاضر شاهد دانش‌بنیان شدن عرصه‌های مختلف دفاع و نبرد هستیم. این تحقیق باهدف طراحی‌ مدل بومی دفاع دانش‌بنیان در برابر تهدیدات نظامی آینده با تاکید بر ویژگی‌ها و عوامل الزام آور انجام‌ شده که از نوع کاربردی- توسعه‌ای به روش توصیفی می‌باشد. رابطه‌ی بین ویژگی‌های تهدیدات آینده و عوامل زمینه ساز  و الزام آورِ دفاع و دفاع دانش بنیان به‌عنوان پیش فرض لحاظ می‌گردد. گردآوری اطلاعات به‌روش میدانی و کتابخانه‌ای، تجزیه تحلیل آن‌ها با رویکرد آمیخته با استفاده از نرم‌افزارهای آماری و ارائه مدل معادلات ساختاری با نرم افزار آموس انجام گردید. براساس یافته‌ها، ضمن تایید فرضیه و معناداری ارتباط متغیرها با یکدیگر، در مدل ارائه شده انتهای مقاله؛ ازیک‌سو، مهم‌ترین ویژگی‌های تهدیدات آینده با بیشترین اثر را بر دفاع دانش‌بنیان شامل؛ تحول در جمع‌آوری اطلاعات و حسگر‌ها، تبادل و پردازش اطلاعات؛ دانش محوری، دقت و هوشمندی؛ اهمیت روزافزون فرماندهی و کنترل؛ و از سوی دیگر مهم‌ترین ویژگی‌های دفاع دانش‌بنیان که بیشترین تأثیر را بر روی نوع تهدیدات آینده خواهند داشت عبارت‌اند از؛ مردم پایه و همه‌جانبه بودن دفاع، تاکید ‌بر سامانه‌های فرماندهی و کنترل یکپارچه هوشمند با بهره‌گیری از سامانه‌های تصمیم‌یار و تصمیم‌ساز و همچنین تأثیر‌محور بودن دفاع.
کلیدواژه‌ها

  • احمدی حاجی آبادی، سید احمد؛ جبار رشیدی، علی؛ مهدی‌نژاد نوری‌، محمد؛ تیلا، شعبان. (1396). تأثیر متقابل دفاع دانش‌بنیان و جنگ‌های آینده، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، 67: 260- 235.
  • جبار رشیدی، علی؛ فخری، مجید؛ علینژاد، مهدی. ( 1396). بررسی نقش فرماندهی و کنترل هوشمند در دفاع دانش‌بنیان، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، 70: 232-209.
  • خزایی، سعید. (1392). دیده‌بانی فناوری‌های نظامی در حال ظهور، تهران، مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.
  • دادوند، حسین؛ حسن پور، حمید؛ زین الدین، تورج. (1400). عوامل عمده مؤثر بر طرح‌ریزی عملیات نظامی در جنگ آینده با رویکرد کلاسیک، فصلنامه علوم و فنون نظامی، 17(57):  112- 85.
  • رحمدل، ناصر؛ کامکار، مهدی؛ یزدانیان، حمید. (1399). ویژگی‌های دفاع دانش‌بنیان از منظر مقام‎معظم رهبری، فصلنامه مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، 4(13): 330- 297.
  • رستمی، محمود. ( 1378). فرهنگ واژه­های نظامی، تهران، چاپخانه­ ارتش جمهوری اسلامی ایران، چاپ اول.
  • ریاضی، وحید. (1400). الگوی مقاوم‌سازی معماری دفاعی امنیتی(الزامات و زیرساخت‌ها) در نیل به دفاع همه‌جانبه، فصلنامه علوم و فنون نظامی، 17(55): 124- 101.
  • طرهانی، فرزاد؛ آزادیان‌دلسم، رفائیل. (1397). رابطه علم، فناوری و نوآوری با دفاع دانش‌بنیان براساس گفتمان ولایت‌فقیه و اسناد بالادستی، فصلنامه مطالعات بین رشته‌ای دانش راهبردی، 33: 276- 237.
  • قرآن کریم، ترجمه آیت‍ا... مکارم شیرازی. (1383). قم، نشر دارالکتب‌الاسلامیه.
  • مرادیان، محسن. (1397). درآمدی بر درک امنیت ملی و ماهیت تهدیدات، تهران، دانشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی.
  • منطقی، مصطفی.(1381). سیستم‌های تسلیحاتی مطرح در جنگ‌های مدرن، تهران: موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.
  • مهدی نژاد نوری، محمد؛ خراشادی‌زاده، محمدرضا؛ فخری، مجید؛ حاجی آبادی، سیداحمد. (1398). نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در دفاع دانش‌بنیان، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، 75: 124 -107.
  • نجفی، محمدرضا. (1392). ایران و جنگ نامتقارن آینده. تهران: هوشمند تدبیر.
  • نصیرزاده، عزیز و همکاران. (۱۳۹۶). سناریوهای راهبردی صحنه‌های جنگ آینده جمهوری اسلامی ایران (مطالعه راهبردی)، تهران، مرکز مطالعات راهبردی آجا.
  • ولی‌وند زمانی، حسین و سرمد، علی. (1396). تبیین عوامل ماهیت عملیات مشترک در الگوی تدوین دکترین عملیات مشترک یک سازمان نظامی ج.ا.ا، فصلنامه آینده پژوهی دفاعی، 2(6): 86-63.
  • Endsley MR. (2018). Designing for situation awareness: An approach to user centered design. United States of America: CRC press.

Wise, L. & Skues, J. (2019). Implications of Future Technology Environments, Swinburne University of Technology, Hawthorn.