هدف از این مطالعه ارایه چارچوبی آیندهپژوهانه برای تحلیل موضوعات ژئوپلیتیک دفاعی میباشد. ژئوپلیتیک یا سیاست جغرافیایی ناظر بر اثر محیط و اشکال یا پدیدههای محیطی نظیر موقعیت جغرافیایی، شکل زمین، منابع کمیاب، امکانات ارتباطی و انتقالی (زمینی، دریایی و هوایی)، وسایل ارتباطجمعی در تصمیمگیریهای سیاسی، بهویژه در سطوح گسترده منطقهای و جهانی میباشد. در پژوهش حاضر پس از بررسی ادبیات نظری ژئوپلیتیک و آیندهنگاری راهبردی و بررسی تطبیقی عوامل ژئوپلیتیک، چارچوبی برای تحلیل موضوعات ژئوپلیتیک دفاعی مبتنی بر آیندهنگاری راهبردی ارایه میگردد. پژوهش حاضر به لحاظ هدف در زمره پژوهشهای کاربردی و از نوع توصیفی - پیمایشی است که در آن از روش ترکیبی استفاده شده است. روش گردآوری داده؛ مصاحبه، بررسی و تحلیل اسناد و مدارک و مقالات مرتبط و استفاده از پرسشنامه است. همچنین چارچوب نهایی و توالی گامهای فرآیند با استفاده از تکنیک مدلسازی ساختاری تفسیری استخراج گردیده است. نتایج نشان میدهند که چارچوب مذکور از پنج سطح تشکیل شده است و دارای گامهایی نظیر؛ تحلیل کنشگران حال و آینده منطقهای و فرامنطقهای مؤثر بر ژئوپلیتیک دفاعی، وضعیتهای اقتصادی، سیاسی، نظامی، اجتماعی و فرهنگی، کشف و شناخت وضعیت مطلوب ژئوپلتیک دفاعی، شناخت و طرحریزی ژئوراهبردها و موقعیتهای راهبردی، ارزیابی مستمر موضوعات ژئوپلتیک و همسویی اقدامها و راهبردها با اهداف و علایق ژئوپلتیک میباشد.
اخباری، محمد. (1385). استراتژی غرب تضعیف توان ژئوپلیتیک جهان اسلام است. تهران: نشریه رسالت.
ایجابی، ابراهیم.، درویشی سه تلانی، فرهاد.، مینایی، حسین.، فضلی، صفر. و کشاورز ترک، عیناله. (1399). طراحی چارچوب آینده نگاری راهبردی فناوریهای دفاعی در حوزه پدافند هوایی به روش مدلسازی ساختاری- تفسیری. فصلنامه آینده پژوهی دفاعی. 5(16): 143-169.
بزاززاده، مهدی.، داداش پور، هاشم. و مطوف، شریف. (1393). بررسی و تحلیل عوامل کلیدی مؤثر بر توسعه منطقهای با رویکرد آینده نگاری منطقهای؛ مطالعه موردی آذربایجان غربی. فصلنامه برنامهریزی فضایی. 4(13):79-104.
حاجیانی، ابراهیم (1391). مبانی، اصول و روشهای آیندهپژوهی. نوبت اول. تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
حافظنیا، محمدرضا.، رشید، غلامعلی.، پرهیزگار، اکبر. و افشردی، محمدحسین. (1386). الگوی نظری طراحی راهبرد دفاعی مبتنی بر عوامل ژئوپلیتیکی. فصلنامه بینالمللی ژئوپلتیک. 3(8): 7-36.
سرمست، حمیدرضا.، بیژنی، علی. و اخباری، محمد. (1399). بررسی تحلیلی عوامل همگراساز (قوتها و فرصتها) در شکلگیری منطقهگرایی ایران و آسیای مرکزی. فصلنامه جغرافیا (برنامهریزی منطقهای). 10(2): ۴۲۱ -۴۴۱.
سیاح مفضلی، اردشیر. و اسدی، علیرضا. (1393). بررسی ساختارهای فکری و مفاهیم کلیدی در آینده پژوهی و ارایه چارچوب اجرای مطالعات آینده پژوهی. فصلنامه آینده پژوهی مدیریت. 26(102): 15-26.
شیخ عطار، علیرضا. (1384). دیپلماسی انرژی و امنیت ملی. تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
شیراوند، هنگامه. و هاشمی، محمدناصر. (1395). بررسی اثرات تغییر اقلیم بر امنیت ملی پایدار، کنفرانس ملی پدافند غیرعامل و توسعه پایدار. تهران: وزارت کشور.
عبدی، مسعود.، فرجیراد، عبدالرضا. و قربانینژاد، ریباز. (1399). تبیین مؤلفههای ژئوپلیتیکی مؤثر بر شکلگیری روابط راهبردی. فصلنامه ژئوپلتیک. 16(1): 1-36.
قادری حجت، مصطفی. و گلکرمی، عابد. (1399). بررسی و تحلیل نگرش ژئوپلیتیکی اسناد بالادستی آمایش سرزمین ایران. فصلنامه ژئوپلتیک. 16(2): 87-58.
قدیری، روح اله. (1384). بررسی چند تجربه ملی در آینده نگاری. مجموعه مقالات دومین کنفرانس مدیریت تکنولوژی. تهران: انجمن مدیریت تکنولوژی ایران.
قدیری، روحالله.، ناظمی، امیر. و شماعی، علی. (1388). آینده نگاری فناوری هوافضا در ایران 1404. چاپ اول. تهران: مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور.
گودرزی، غلامرضا.، آذر، عادل.، عزیزی، فیروزه. و باباییمیبدی، حمید. (1395). ارائه چارچوب پیشنهادی آینده نگاری منطقهای بهمثابه حوزه پژوهشی میانرشتهای: مورد مطالعه، سند توسعه آمایش استان یزد. فصلنامه مطالعات میان رشتهای در علوم انسانی. 8(2): 155-133
مایل افشار، فرحناز. (1391). بررسی تأثیر جایگاه ژئوپلیتیک و ژئواکونومی در مؤلفههای قدرت ملی ایران. فصلنامه ره نامه سیاستگذاری. 3(1): 109-140.
مجتهدزاده، پیروز. (1379). خلیجفارس، کشورها و مرزها. چاپ اول. تهران: چاپ حیدری.
میرحیدر، دره. (1381). مبانی جغرافیای سیاسی. چاپ هشتم. تهران: سمت.
نجفی، سجاد.، یزدانپناه درو، کیومرث.، پیشگاهیفرد، زهرا. و بدیعیازنداهی، مرجان. (1399). تبیین مهمترین نیروهای پیشران تأثیرگذار بر قدرت دفاعی ایران در افق زمانی 1410. فصلنامه آینده پژوهی دفاعی. 5(16): 63-87.
نوری، سیامک. و ایوبی، مریم. (1388). توسعه الگو آینده پژوهی مبتنی بر پیمایش محیطی (مطالعه موردی در یک سازمان تحقیقاتی -دفاعی). فصلنامه مدیریت فردا. 8(22): 55-66.
Bell, W. (2003). Foundations of Futures Studies: Human Science for a New Era. New Brunswichk, NJ: Transaction Publishers.
Durst, C., Durst, M., Kolonko, T., Neef, A., & Greif, F. (2014). A holistic approach to strategic foresight: A foresight support system for the German Federal Armed Forces. Technological Forecasting and Social Change.
Godet, M. & Durance, P. (2011). Strategic Foresight: for coporate and regional development. InStrategic Foresight for Corporate and Regional Development.
Heger، & Rohrbeck، R. (2012). Strategic foresightfor collaborative exploration of new business fields, Technological Forecasting and Social Change، 79(5): 819-831.
Keenan, M. (2003). Technology Foresight: An Introduction, Technology Foresight for Organizers, Ankara, Turkey.
Martin, B. R. (1995). Foresight in science and technology. Technology Analysis & Strategic Management, 7(2), 139–168.
Miles, I., & Keenan, M. (2002). Practical Guide to Regional Foresight in the UK. European Communities, Luxembourg
Saritas, O., Taymaz, E., & Tumer. T. (2006). Vision 2023: Turkey’s national technology foresight program - A contextualist description and analysis. Economic Research Center Middle East Technical.
Saunders, M., Lewis, P., & Thornhill, A. (2009). Research methods forbusiness students. Essex: Prentice Hall: Financial Times.
Slaughter, R. (1997). Developing and applying strategic foresight. ABN Report, 5: 13–27.
University of Durham Business School. (2000). Leading into the Future: Foresight Perspectives from the Construction Industry Research and Information Association (CIRIA).
Voros, J. (2003). A generic foresight process framework. Foresight, 5(3): 10-21.
