آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

طراحی مدل بومی آینده‌نگاری در ستاد فرماندهی ارتش جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا
2 دانشجوی دکتری جامعه شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات
چکیده
یکی از الزامات توسعه و پیشرفت در هر زمینه­‌ای داشتن بینش نسبت به محیط، تصمیم­‌گیری به‌­موقع و داشتن برنامه‌­ای هدفمند و جامع است و این امر میسر نمی‌­شود مگر این­که آینده‌­پژوهی به‌­صورت صحیح و موفق انجام گیرد. مطالعه سند چشم­‌انداز ارتش جمهوری اسلامی ایران در افق 20 ساله نشان می‌­دهد که ارتش با هویت ماموریت‌­محور خود نیازمند توسعه در آینده می­‌باشد و در این میان ستاد فرماندهی ارتش به‌­عنوان مغز متفکر بدنه آجا نقش مهمی در جهت‌­دهی حرکت­‌های آینده­‌نگر مجموعه آجا دارد. این تحقیق که مستخرجه از یک طرح پژوهشی سطح یک در آجا می‌­باشد با هدف ارائه مدل بومی آینده­‌نگاری در ستاد فرماندهی ارتش جمهوری اسلامی ایران تدوین گردیده است. لیکن از نظر نوع هدف کاربردی و روش اجرا توصیفی از نوع اکتشافی می­‌باشد. محقق ابتدا با مرور ادبیات و اسناد و مدارک به مطالعه تطبیقی در مورد مدل­‌های مختلف آینده­‌نگاری در سازمان­‌های نظامی و غیرنظامی پرداخته و از نتایج حاصل، ابعاد و مولفه­‌های مدل­‌های آینده‌­نگاری احصاء گردید. در مرحله بعد، از شاخص‌­های مختلف برای نیکویی برازش کلی مدل استفاده گردید. جامعه آماری تحقیق شامل کلیه فرماندهان و مدیران ارشد ستاد آجا می‌باشد که در مشاغل مرتبط با موضوع آینده‌­نگاری مشغول به کار می‌­باشند. نتایج تحقیق نشان داد که مدل بومی آینده‌­‌نگاری در ستاد فرماندهی ارتش در چهار لایه (نتایج، فرآیندها، شبکه‌­سازی و سیاست­‌گذاری) و دارای چهار بُعد (اهداف، مشارکت، روش‌­ها و نتایج) و نُه مؤلفه اصلی می‌­باشد.
کلیدواژه‌ها

  • آقایی­پور، محمد.، احمدی، محسن؛ تقوی گل­سفیدی، حامد. خزاییلی، محمد. روحانی، مهدی. و نیلفروشان، هادی. (1387). بررسی تطبیقی و ترازیابی در نظام­های آینده­پژوهی شش کشور؛ پیشنهاد نظام مناسب برای آینده نگاری در ایران، تهران: موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.
  • تیشه­یار، ماندانا. (1391). آینده­پژوهی در مطالعات استراتژیک، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • جمالی، حسین. ( 1387). آشنایی با آینده نگاری، تهران: انتشارات وزارت دفاع وپشتیبانی نیروهای مسلح.
  • حاجیانی، ابراهیم. (1391). مبانی، اصول و روش­های آینده­پژوهی، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
  • خاشعی، رضا. (1390). سفر به آینده؛ آینده­پژوهی، مفاهیم، مبانی و روش­ها، تهران: هنر رسانه اردیبهشت.
  • خدابخشی، مهدی. و خلف­سیدی، سیدعلی. (1398). مقایسه آینده­نگاری کشورهای چین و کره، هشتمین کنفرانس ملی مدیریت فناوری، دانشگاه تهران.
  • سلامی، رضا.، خانی، مرتضی. و صفاری دربرزی، رضا. (1388). بررسی تأثیر آینده­پژوهی در حوزه تحقیقات ناجا، تهران: انتشارات وزارت دفاع وپشتیبانی نیروهای مسلح.
  • طهمورث­نژاد، لیلا. و مهدی­پور، رضا. (1385). مطالعه تطبیقی روش­های آینده‌نگاری در کشورهای کره و چین، همایش آینده‌پژوهی، فناوری و چشم­انداز توسعه، دانشگاه صنعتی امیرکبیر.
  • فخرایی، مرضیه. و کیقبادی، مرضیه. (1393). نگاهی به روش­های آینده­پژوهی؛ معرفی شش تکنیک مهم و پرکاربرد در آینده­پژوهی، تهران: آینده پژوه.
  • فولادی، قادر. و پدرام، عبدالله. (1388). پیشرانها و روندهای تاثیرگذار بر سازمان­های نظامی، تهران: مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی، مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.
  • کاشی­پور، میثم. و کرامت­زاده، عبدالمجید. (1385). معرفی فعالیت­های آینده­نگاری دفاعی و نظامی در ایالات متحدۀ آمریکا، همایش آینده‌پژوهی، فناوری و چشم­انداز توسعه، دانشگاه صنعتی امیرکبیر.
  • کوچکی، سجاد. ( 1390). تدوین راهبردهای دفاع همه­جانبه برای مقابله با تهدید ناهمطراز در یک نبرد دریاپایه، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
  • مرادیان، محسن. و صادقی­گوغری، سامان. (2013). آینده‌پژوهی تهدیدات نظامی آمریکا علیه ج.ا.ایران، فصلنامه علمی- پژوهشی امنیت پژوهی. (43) 12: 171-145.
  • مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی. (1388). نامه دفاع، تهران: انتشارات مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی.
  • ملکی­فر، عقیل. (1386). سمینار آشنایی با آینده­پژوهی و آینده­نگاری دفاعی، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
  • میلز، گرگ. (1378). دستور کار امنیتی قرن 21، مترجم، حیدرعلی بلوچی، فصلنامۀ امنیت ملی، انتشارات دانشگاه عالی دفاع ملی.
  • نامداریان، لیلا.، حسن­زاده، علیرضا. الهی، شعبان. و مجیدپور، مهدی. (2019). آینده­نگاری انطباقی با سیاست­گذاری مبتنی بر شواهد علم، فناوری و نوآوری، فصلنامه علمی پژوهشی مدیریت نوآوری. (2) 1: 50-21.
  • نظری­زاده، فرهاد. (1390). پیش­نویس نظام آینده‌پژوهی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی، مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری­های دفاعی.
  • نیک­پور، فرزانه.، نیلفروشان، هادی. و پورمحمدی، امین. (1382). آینده­نگاری فناوری در کشور آمریکا، مجموعه مقالات دومین همایش علم و فناوری: آینده و راهبردها.
  • وید، وودی. (1393). برنامه‌ریزی سناریو و راهنمایی به سوی آینده، رصدخانه علم و فناوری، پژوهشگاه شاخص‌ پژوه.
  • هادی­نژاد، فرهاد. و مینائی، حسین. (1399). آینده­نگاری با رویکرد مدل­سازی در طراحی تسلیحات نظامی، فصلنامه مطالعات بین رشته­ای دانش راهبردی. (36)9: 292-267.
  • Army Science and Technology Master Plan. (2010). Electronic Warfare /Directed Energy Weapons.
  • Bell, W. (2008). Foundation of futures studies: History, purposes and knowledge, (4 Edition). New Brunswick, NJ: Transaction.
  • Devlin, P. (2011). Designinig Canada’s Army of  Tomorrow a Land Operations  2021 Publication, Kingston, Ontario: Directorate of Land Concepts and Designs.
  • Glenn, J.C. & Gordon, T. (2009). Futures research methodology, (Version 3). Washington, DC: The Millennium Project.
  • Kempe, F. (2013). Envisioning 2030: US Strategy for the Coming Technology Revolution, Washington, DC: Atlantic Council.
  • Kris M.Belland. (2010). Aircrew Performance Cutting Edge Tech, Air war Collage.
  • Lexington Institute, Directed Energy Program. (2009). Directed-energy Weapons: Technologies, Applications and implications.
  • Lt Col Jamie G. G. Varni, Mr. Gregory M. Powers. (2020). Space Operations: Through the Looking Glass (Global Area Strike System), A Research Paper Presented To Air Force 2025.
  • Col. T.E. Bearden. (1990). History of Directed Energy Weapons, Historical Background of Scalar EM Weapons.
  • LTC Jeff Souder. (2014). Mobile Tactical High Energy Laser: Turning science fiction into reality.
  • Morrison, D. (2014). Australian Army:Our future ,Army modernisation update, Directorate of Plans – Army.
  • Ocampo, L., Ebisa, J. A., Ombe, J., & Escoto, M. G. (2018). Sustainable ecotourism indicators with fuzzy Delphi method- A Philippine perspective, Ecological indicators, 93, 874-888.
  • Philip E. Nielsen. (2014). Effects of Directed Energy Weapons, 26.United States. Air Force, Aviation, History, ISBN 0–945274–24–6.
  • Rhisiart, M., Stormer, E., & Daheim, C. (2017). From foresight to impact? The 2030 Future of Work scenarios, Technological Forecasting and Social Change, 124, 203-2013.

William J. McCarthy, Captain, USN. (2000). Directed Energy and Fleet Defense: Implications for Naval Warfare, Air War College, Center of strategy and Technology.