آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

مطالعه‌ی علم‌سنجی تولیدات پژوهشی در حوزه‌ی آینده‌نگاری راهبردی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدیریت آینده‌پژوهی دانشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی
2 دانشجوی دکتری مدیریت آینده‌پژوهی، دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی
3 استاد و عضو هیئت علمی دانشگاه شاهد
چکیده
آینده‌­نگاری تلاش دارد با رویکردی نظام­مند، منطقی، مشارکتی و با مدیریت جامع و راهبردیِ منابع و ظرفیت­‌ها با نگاه رو به آینده و با اتکاء به سه رکن آینده‌‌پژوهی، سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی‌ راهبردی، سازمان، جامعه و کشور را به ‌سوی چشم‌انداز و آینده‌ی مطلوب سوق دهد. بررسی پژوهش‌های انجام شده در این حوزه‌ی علمی جهت دستیابی به درکی نظام‌مند از فعالیت‌های پژوهشی صورت‌ گرفته با هدف مدیریت و هدایت بهینه‌ی پژوهش‌های آتی در حوزه‌ی آینده‌‌نگاری و آینده‌‌نگاری راهبردی برای مدیران پژوهشی و پژوهش‌گران بسیار حیاتی است. مرور ادبیات پژوهشی علم‌سنجی از اهمیت و ضرورت علم­سنجی در حوزه‌های مختلف علمی سخن می‌گوید، بر این اساس مطالعه و بررسی شبکه‌ی مفهومی پژوهش حوزه­ی آینده‌نگاری و آینده­نگاری راهبردی نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. این مطالعه‌‌ی علم­سنجی از تعداد 1733 مقاله‌ی مستخرج از پایگاه داده ScienceDirect به عنوان داده‌های ورودی نرم‌افزار وی او اس ویوئر استفاده می‌کند تا نقشه‌ی دانشی و شبکه مفهومی پژوهش و هم‌واژگانی پژوهش‌های آینده‌­نگاری و آینده‌­نگاری راهبردی و روند تولیدات پژوهشی این حوزه را بررسی و تحلیل نماید. نتایج نشان می‌دهند علاوه بر هم‌استنادی بالای بین آینده­نگاری و آینده­نگاری راهبردی، 10 واژه کلیدی در بازه­ی زمانی 1996 تا سال2020 بیشترین حجم استناد و بکارگیری را داشته‌­اند. روش پژوهش علم‌­سنجی از طریق تجزیه و تحلیل هم استنادی، به طور موثر موضوعات و زمینه‌­های تحقیقاتی، پژوهشگران و کلیدواژگان را در قالب خوشه‌­هایی بررسی می‌کند که نتایج آن می‌­تواند جهت هدایت تحقیقات آینده مورد توجه مدیران و پژوهش‌گران قرار گیرد. این مطالعه‌ی علم­سنجی درک گسترده­ای از وضعیت پژوهش‌های انجام شده در حوزه‌ی آینده­نگاری راهبردی فراهم می­کند.
کلیدواژه‌ها

  • ثقفی، فاطمه.، محامدپور، مریم. ( 1388). مدل ارزیابی متوازن عملکرد پروژه­های آینده­نگاری فناوری اطلاعات، فصلنامه سیاست علم و فناوری، 2(2).
  • چاوشی نجف­آبادی.، شعبانی، احمد. (1388). بررسی مفاهیم، تعاریف و کارکردهای تحلیل استنادی در حوزه­ی علم سنجی، فصلنامه دانش سیاسی،  2(4): 15-24.
  • ستوده، هاجر.، دیده­گاه، فرشته. (1389). نرم­افزار­های علم­سنجی، کلیات کتاب ماه اطلاعات، ارتباطات و دانش شناسی، 1389(3): 78-88..
  • سن گوتیا، آی. ان. (1372). مروری بر کتاب سنجی، علم­سنجی و کتابخانه سنجی، موزیرپور کشمیری، مهر دخت. (1372)، مجله اطلاع­رسانی، 3 (2): 38- 58.
  • شریفی، ونداد. (1382). علم­سنجی و علوم شناختی، تازه­های علم شناختی، 5(2): 89-92.
  • کوواسا، تئومو. (1394). کاربست آینده­نگاری راهبردی در دولت مورد کاوی کشورهای فنلاند، سنگاپور و اتحادیه­ اروپا، مترجمین محسن کشاورز، محسن.، کشاورز ترک، مصطفی. مترجم). تهران: مؤسسه­ی افق آینده‌پژوهی راهبردی.
  • مجد رحیم­آبادی، امید.، فتح­الهی، افسون. (1387). معرفی آینده­نگاری نیم نگاهی به تجربه آغازین ژاپن، آلمان و ایران، فصلنامه رشد فناوری. 1387(97): 63-70.

 

  • Ahuja, G., Coff, R.W., Lee, P.M., (2005). Managerial foresight and attempted rent appropriation: Insider trading on knowledge of imminent breakthroughs. Strateg. Manag. J. 26(9): 791–808.
  • Boqiang, L., Tong, S. (2020). Mapping the oil price-stock market nexus researches: A scientometric review. International Review of Economics & Finance, 67:133-147.
  • Broadus, R.N. (1987). Early approaches to bibliomentrics. J.Am.Soc.Inf. Sci. 38:127-129.
  • Broadus, R.N. (1987). Some notes on research in bibliometrics. J.Edic.Lib.Inf. Sci. 28:152-153.
  • Coates, J., Durance, P., Godet, M., (2010). Strategic foresight issue: introduction. Technol.Forecast. Soc. Chang. 77 (9): 1423–25.
  • Corbet, S., Dowling, M., Gao, X., Huang, S., Lucey, B., & Vigne, S. A. (2019). An analysis of the intellectual structure of research on the financial economics of precious metals. Resources Policy, 63, 101416.
  • Cui, Y., Mou, J., Liu, Y. (2018). Knowledge mapping of social commerce research: A visual analysis using CiteSpace. Electronic Commerce Research, 18(4): 837–868.
  • European Commission Research Directorate General (2001): A Pactical Guide to Regional Foresight (FOREN). European Commission – Joint research Center – Institute for Prospective Technological Studies (IPTS) (Eds), European Communities, STRATA Programme, pp. v-viii.
  • Fredy, V. L., Francisco, J. Osorio, Vera. (2020). The Territorial Foresight for the construction of shared visions and mechanisms to minimize social conflicts: The case of Latin America. Futures, 123: 0016-3287.
  • Glanzel, W. (2008). DeSolla Price and the evalution of scientometrics. ResearchTrends, 7: 4-5.
  • Hamel, G., Prahalad, C.K., (1994). Competing for the future. Harv. Bus. Rev. 72 (4): 122.
  • Hines, A., Bishop, P. (2006). Thinking about the Future: Guidelines for the Strategic Foresight. Social Technologies LLC.
  • Hood, W., Wilson, C. (2001). The literature of bibliometrics, scientometrics, and informetrics. Scientometrics, 52(2): 291–314.
  • Hood, W., Wilson, C. (2001). The literature of bibliometrics, scientometrics, and informetrics. Scientometrics analyses, 52(2): 291–314.
  • Horton, A. (1999). A simple guide to successful foresight. Foresight, 1(1): 5-9.
  • Jon, I., Leif, B., Methlie, Gunnar E. C. (2017) The nature of strategic foresight research: A systematic literature review, echnological Forecasting and Social Change, 116: 87-97.
  • Kuosa, T. (2011). The Evolution of Strategic Foresight – Knowledge, Intelligence and Public Policy Making, Ashgate Publishing & Gower.
  • Martin, B. R. (1995). Foresight in science and technology. Technology Analysis& Strategic Management, 7(2): 139–168.
  • Rohrbeck, R., Battistella, C., Huizingh, E., (2015). Corporate foresight: an emerging fieldwitha rich tradition. Technol. Forecast. Soc. Chang.101: 1-9.
  • Slaughter, R.A., 1997. Developing and Applying Strategic Foresight.
  • Vecchiato, R., (2012). Strategic foresight: matching environmental uncertainty. Tech. Anal.Strat. Manag. 24 (8): 783–796.
  • Yuthavong,Y. (1986). Bibliometric indicators of scientific activity in Thailand. Scientometrics.9:139-143.