روندپژوهی دگردیسی راهبردی در اسناد امنیت ملی آمریکا (۱۹۹۱-۲۰۲۵) و پیامدهای آن بر امنیت ملی ایران در افق ۲۰۳۰: نگاشتی آینده پژوهانه

کاظمی, محمدرضا; دهقان پور فراشاه, افسانه

doi:10.22034/dfsr.2026.2084026.2002

روندپژوهی دگردیسی راهبردی در اسناد امنیت ملی آمریکا (۱۹۹۱-۲۰۲۵) و پیامدهای آن بر امنیت ملی ایران در افق ۲۰۳۰: نگاشتی آینده پژوهانه

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان

محمدرضا کاظمی ¹

افسانه دهقان پور فراشاه ²

¹ دانش آموخته دکتری آینده‌پژوهی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

² استادیار دانشکده حکمرانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

10.22034/dfsr.2026.2084026.2002

چکیده

هدف: این پژوهش با هدف واکاوی دگردیسی راهبردی در اسناد امنیت ملی ایالات متحده (۱۹۹۱-۲۰۲۵) و تبیین پیامدهای آن بر امنیت ملی ایران انجام شده است. مسئله اصلی، درک چگونگی گذار واشنگتن از پارادایم «هژمونی مسئولانه» به «ناسیونالیسم تهاجمی» در این بازه زمانی است.
روش‌شناسی: این پژوهش کیفی با رویکردی سه‌گانه انجام شد: ابتدا با روش «تحلیل مضمون» براون و کلارک، ۶ شاهراه دگردیسی استخراج گردید. سپس با استفاده از «تحلیل لایه‌ای علت‌ها» سهیل عنایت‌اله، لایه‌های پنهان و تغییر استعاره‌های راهبردی واکاوی شد. در نهایت، با روش «سناریونویسی» پیتر شوارتز، چهار آینده بدیل برای روابط کشور ایران و ایالات متحده ترسیم شد.
یافته‌ها: نتایج نشان‌دهنده یک «گسست پارادایمی» در ذهنیت راهبردی آمریکا است. یافته‌های تحلیل لایه‌ای علت‌ها فاش کرد که استعاره «پلیس جهانی» جای خود را به «جراح قلعه» داده است که به جای مدیریت نظم، به دنبال حذف فیزیکی موانع است. سنتز سناریوها نشان داد که محتمل‌ترین وضعیت، گذار آمریکا به اقدامات «کینتیک» (مانند عملیات چکش نیمه‌شب) علیه زیرساخت‌های حیاتی ایران، مستقل از نهادهای بین‌المللی است.
نتیجه‌گیری: پژوهش به این جمع‌بندی رسید که هسته سخت راهبردی آمریکا ثابت مانده، اما پوسته عملیاتی آن به سمت «تخریب ظرفیت‌های مادی» تغییر یافته است. لذا، بازتعریف دکترین بازدارندگی ایران از «صبر راهبردی» به «پیش‌دستی هوشمند» و تمرکز بر پدافند غیرعامل زیرساختی، الزامی است.

کلیدواژه‌ها

ایران

امنیت ملی

اسناد امنیت ملی آمریکا

سناریونویسی

تحلیل لایه‌ای علت‌ها

موضوعات