آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

دلالت‌های آینده‌پژوهانه توانمندی اقتصادی کارکنان دفاعی بر آرامش مأموریتی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
ولی اله وحدانی نیا 1
امیرعباس دشتی 2
محمد مهدی ایزد خواه 3
1 استادیار سیاست گذاری عمومی، دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش، تهران، ایران.
2 کارشناسی ارشد سیاستگذاری عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 استاد مدعو مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
10.22034/dfsr.2026.2088809.2018
چکیده
زمینه و هدف: تبیین و پیش‌بینی آرامش مأموریتی کارکنان دفاعی بر اساس مؤلفه‌های توانمندی اقتصادی با رویکرد آینده‌پژوهانه.
روش­: پژوهش کاربردی با روش آمیخته متوالی سه‌مرحله‌ای (کیفی-کمی-کیفی). در فاز اول، مؤلفه‌ها با مرور سیستماتیک اسناد از پایگاه‌های معتبر داخلی و خارجی استخراج و با تلفیق و بومی‌سازی ابعاد پرسشنامه استاندارد رفاه مالی شی، ابزاری ۱۷ گویه‌ای تدوین شد. در فاز دوم، داده‌های ۱۶۹ نفر از فرماندهان و مدیران دافوس آجا به روش غیراحتمالی در دسترس با مکانیزم خودانتخابی گردآوری و با رگرسیون چندگانه خطی تحلیل شد. در فاز سوم، دلالت‌های آینده‌نگرانه و سیاستی مدل با تکنیک دلفی و مشارکت ۱۲ خبره طی دو دور ارزیابی و تأیید شد.
یافته­‌ها: بخش کمی نشان داد مؤلفه‌های توانمندی اقتصادی ۶۴.۹ درصد از تغییرات آرامش مأموریتی را تبیین می‌کنند. کنترل مالی و مدیریت بدهی بالاترین اثرگذاری (۰٫۴۱۷=β) را داشت. نتایج دلفی حاکی از اجماع خبرگان بر راهکارهای ساختاری شامل تجمیع بدهی‌ها در قالب یک وام واحد کم‌بهره، اصلاح بنیادین حقوق پایه و توسعه چتر حمایتی خانواده‌ها در مأموریت‌های طولانی‌مدت بود؛ در حالی که آموزش صِرف سواد مالی بدون زیرساخت حمایتی کارایی ندارد.
نتیجه‌­گیری­: صیانت از سرمایه انسانی در برابر عدم قطعیت‌ها، نیازمند ارتقای توانمندی اقتصادی و گذار به سیاست‌های پیش‌گیرانه است. با جایگزینی ثبات مالی به جای دغدغه‌های معیشتی، آرامش مأموریتی نیروها محقق می‌شود. واکاوی این ابعاد در بستر آینده‌پژوهی دفاعی، راهبردی اصولی برای افزایش آمادگی نیروهاست.

تازه های تحقیق

توصیه‌های کلیدی برای سیاست‌گذاران دفاعی

-      مدیریت نهادی تعهدات و تجمیع ساختاری دیون خرد پرسنل در قالب وام واحد، بلندمدت و قرض‌الحسنه با رویکرد گذار از آموزش‌های انتزاعی سواد مالی به اهرم‌های حمایتی و ساختاری سازمان

-      ترمیم بنیادین نظام جبران خدمات و اصلاح حقوق پایه متناسب با نرخ واقعی تورم به همراه تعبیه بافرهای هوشمند، شناور و غیرنقدی متصل به شاخص هزینه‌های معیشتی و خوراکی‌ها

-      مهندسی معکوس چرخه تخصیص مسکن ملکی و سازمانی و انتقال قطعی اولویت واگذاری به پنج سال اول خدمت با هدف ریشه‌کنی استرس‌های مالی بدو ورود نیروهای جوان و نهادینه‌سازی افق روشن شغلی

-      مهار استرس کارکنان نسبت به آینده از طریق طراحی صندوق‌های پویای سرمایه‌گذاری مولد (جهت تأمین هزینه‌های کلان ازدواج و تحصیل فرزندان) هم‌زمان با تدوین پروتکل الزام‌آور پشتیبانی لجستیکی خودکار از خانواده‌ها در مأموریت‌ها

 

کلیدواژه‌ها
توانمندی اقتصادی
آرامش مأموریتی
آینده‌پژوهی دفاعی
سرمایه انسانی
موضوعات
-       افراز، فریبرز؛ شهلایی، ناصر و دهقان، نبی‌اله. (۱۴۰۳). راهبردهای ارتقای بهره‌وری سرمایه‌های انسانی یگان‌های نظامی(مورد مطالعه: کارکنان پایور ستاد آجا). فصلنامه علمی آینده‌پژوهی دفاعی، ۹(۳۵): ۱۲۲-۹۳. (DOI: 10.22034/dfsr.2024.2044082.1843)
-      صمدی فروشانی، مرضیه و رجب‌پور، مجید. (۱۴۰۱). طراحی مدل سیاست‌گذاری ارتقاء بهره‌وری سرمایه انسانی ارتش جمهوری اسلامی ایران (کاربردی از رویکرد پویایی سیستم). فصلنامه آینده‌پژوهی دفاعی، ۷(۲۶): ۶۷-۳۷ . (DOI: 10.22034/DFSR.2022.555986.1608)
-      باقری، محمدحسن؛ آقامحمدی، داوود؛ کمالی، محمدرضا و سورانی، علی. (۱۴۰۳). الگوی رشد و تعالی سرمایه‌های انسانی نیروهای مسلح در افق ده ساله (مطالعه موردی ارتش جمهوری اسلامی ایران). فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، ۲۲(۹۷): ۵۳-۷۲. (URL: https://www.magiran.com/p2772123)
-      موسوی‌زارع، سیدجواد؛ زرقانی، سیدهادی. و امیرفخریان، مصطفی. (۱۴۰۱). بررسی و تحلیل جایگاه توانمندی نظامی در قدرت نرم کشورها. فصلنامه ژئوپلیتیک، ۱۸(۱): ۷۱-۴۴. (DOI:  https://doi.org/20.1001.1.17354331.1401.18.65.2.8)
-      صالح اصفهانی، اصغر؛ بخش میدانی، علیرضا؛ بریمانی، عبدالحسین. و ارگی، محمدرضا. (۱۴۰۴). الزامات عملی تأمین منابع مالی پایدار در سازمان‌های نظامی با رویکرد مقابله با آثار بحران‌های اقتصادی. فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، ۸(۲): ۴۱-۶۸. (URL: https://www.civilica.com/doc/23/)
-      جعفری، بهزاد. (۱۴۰۳). تدوین مدل استراتژیک اقتصاد مقاومتی با تأکید افزایش توان رزمی نیروهای مسلح (مطالعه موردی: ارتش جمهوری اسلامی ایران). فصلنامه مدیریت نظامی، ۲۴(۲): ۱۲۴-۹۸. (DOI : https://doi.org/10.22034/iamu.2024.2020250.3005)
-      شاه محمدی، محمد. و بی‌آزار، احمدعلی. (۱۴۰۲). شناسایی مؤلفه‌های نظام سرمایه انسانی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مدیریت نظامی، ۲۳(۱): ۱۴۸-۱۲۱. (DOI: https://doi.org/10.22034/IAMU.2023.1983453.2811)
-      خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۹۲). سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی). (URL: https://www.google.com/amp/s/farsi.khamenei.ir)
-      مهدی، محمد. و خادمی، ساسان. (۱۴۰۴). الگوی توانمندسازی مالی خانواده کارکنان نظامی. فصلنامه مدیریت نظامی، ۲۵(۱): ۱۱۸-۱۵۰. (DOI: 10.22034/iamu.2025.2016290.2980)
-      لعل علیزاده، محمد. و دیانت، محسن. (۱۴۰۰). آینده‌پژوهی و سناریوسازی جایگاه قدرت منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه علمی مطالعات قدرت نرم، ۱۱(۱): ۲۲۴-۱۹۵. (DOI: 20.1001.1.23225580.1400.11.1.7.5)
-      پاک‌نیت راد، مسعود؛ تاج‌الدین، محمدباقر. و حبیب‌پور گتابی، کرم. (۱۴۰۱). تدوین مدل سیاست‌گذاری برای توانمندسازی بیمه‌شدگان بیمه سلامت ایران. فصلنامه علمی-پژوهشی بیمه سلامت ایران، ۵(۲): ۱۴۲-۱۲۹. (URL: https://www.sid.ir/paper/1022270/fa)
-      رجبی فرجاد، حاجیه. و آهی، پرویز. (۱۳۹۸). طراحی الگوی توانمندسازی بازنشستگان ناجا (با تأکید بر عوامل اقتصادی). منابع انسانی ناجا، ۱۳(۵۷): ۸۶-۶۵. (URL: https://www.sid.ir/paper/407572/fa)
-      خلیلی، عماد. (۱۳۹۴). توانمندسازی اقتصادی زنان، کنفرانس جهانی افق های نوین در علوم انسانی، آینده پژوهی و توانمند سازی، شیراز. (https://www.civilica.com/doc/485959)
-      اسماعیلی، عطااله؛ یاسوری، مجید. و ابراهیمی، آدینه. (۱۳۹۴). بررسی عوامل مؤثر بر توانمندسازی اقتصادی از منظر قرآن و حدیث. بصیرت و تربیت اسلامی، ۱۲(۳۵): ۹۵-۷۷. (URl: https://www.sid.ir/paper/249693/fa)
-      جعفری صمیمی، احمد. و اعظمی، کوروش. (۱۳۹۳). نقش توانمندسازی اقتصادی در راهبرد اقتصاد مقاومتی در کشورهای در حال توسعه. اقتصاد مالی (اقتصاد مالی و توسعه)، ۸(۲۸): ۱۱۹-۱۰۷. (URL: https://www.sid.ir/paper/229261/fa)
-      شجاعی‌فرد، علی. (۱۳۹۹). توانمندسازی و ایجاد اولویت‌های اقتصادی کسب‌وکارهای متوسط کشاورزی در مددجویان مورد حمایت کمیته امداد امام خمینی (ره). تحقیقات اقتصاد کشاورزی، ۱۲(۴): ۲۶۲-۲۴۳. (URL: https://www.sid.ir/paper/387443/fa)
-      ربیعی مندجین، محمدرضا. و قلی‌زاده نرگسی، سعید. (۱۳۹۶). بررسی تأثیر توانمندسازی از طریق سطح انگیزه بر عملکرد شغلی ذیحساب‌ها (مطالعه موردی: وزارت امور اقتصادی و دارایی). حسابداری دولتی، ۳(۲): ۷۰-۵۹. (URL: https://www.sid.ir/paper/267328/fa)
-      فعلی، جواد؛ گرجی کرسامی، علی. و پایروند، محمدهادی. (۱۳۹۷). بررسی عوامل مؤثر بر توانمندسازی کارکنان شهرداری ساری. پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی دانشگاه امام حسین (ع)، ۱۰(۲): ۷۵-۱۰۰. (URL: https://www.sid.ir/paper/370517/fa)
-       Becker, G. S. (1964). Human capital: A theoretical and empirical analysis, with special reference to education, First Edition, New York: National Bureau of Economic Research.(URL: https://www.nber.org/books-and-chapters/)
-       Kurnia, R. R., Saputro, G. E., & Murtiana, S. (2023). Management of human resources in national defense depend on defense economics point of view. International Journal on Social Sciences, Economics and Arts, 13(1), 01-11. (DOI: https://doi.org/10.35335/ijosea.v13i1.201)
-       OECD (2021), G20/OECD-INFE Report on Supporting Financial Resilience and Transformation through Digital Financial Literacy, OECD Publishing, Paris. (DOI: https://doi.org/10.1787/0132c06d-en)
-       Elbogen, E. B., Serrano, B. N., & Huang, J. (2024). Financial well-being of U.S. military veterans and health impact: Results from the Survey of Household Economics and Decisionmaking. Medical Care, 62(12), 91-97. (DOI: 10.1097/MLR.0000000000002077)
-       Kaur, S., Mullainathan, S., Oh, S., & Schilbach, F. (2021). Do financial concerns make workers less productive? NBER Working Paper No. 28338. National Bureau of Economic Research. (https://ideas.repec.org/p/nbr/nberwo/28338.html)
-       Sundari, S., Kusmiati, M., Rusdian, S. & Eldiani, N. (2025). Transformation management human resources in the defense economy of the global era: Approaches integrative between policy, industry and international cooperation. Global Management: International Journal of Management Science and Entrepreneurship, 2(4), 80-86. (URL: https://management.ifrel.org/index.php/)
-       Flostoiu, S. (2025). Considerations on the impact of the defense industry on the national economy. International Conference KNOWLEDGE-BASED ORGANIZATION, 31(2), 37-45. (DOI: doi.org/10.2478/kbo-2025-0046)
-       Kligyte, G., Melvold, J., Lewis, A. et al. (2026). Shaping tomorrow: How future-oriented capabilities enable graduates to create impact. Research Square [Preprint]. (DOI: 10.21203/rs.3.rs-8421763/v1)
-       Teixeira, J., Pais, L., dos Santos, N. R. & de Sousa, B. (2024). Empowering leadership in the military: Pros and cons, Merits, 4(4), 346-369. (DOI: 10.3390/merits4040026)
-       Jasmine, S. & Kania, T. N. (2022). The effects of job rotation practices on employee performance: A research on junior managers, senior operation and operation staff at the defense manufacturing industry in Indonesia. Journal of Economic Empowerment Strategy (JEES), 5(1), 27-45. (DOI: 10.23969/jess.v5i1.4991)
-       Kotze, E., Menon, S. T. & Vos, B. (2007). Psychological empowerment in the South African military: The generalisability of Menon's scale. SA Journal of Industrial Psychology, 33(2), 1-6. (DOI: 10.4102/sajip.v33i2.371)
-       Gaskin J., James M., Lim J. (2019). Master validity tool. AMOS plugin in: Gaskination’s StatWiki, 2019. Gaskination’s StatWiki.(URL: https://statwiki.gaskination.com/index.php/Plugins)
-       Kline, R. B. (2016). Principles and Practice of Structural Equation Modeling (4th ed.). New York, NY The Guilford Press. (URL: https://www.scirp.org/reference/)
-       Lopez, A. & Corrente, K. M. (1993). Empowerment: Dimensions and strategies in the U.S. Air Force (Master's thesis). Air Force Institute of Technology, School of Logistics and Acquisition Management.(URL: https://scholar.afit.edu/etd/7270)
-       Afraz, F., Shahlaei, N., & Dehghan, N. (2025). Strategies for Improving the Productivity of Human Capital in Military Units (Case study: I.R.I. Army Staff Cadre). Defensive Future Studies, 9(35), 93-122. [in Persian]  (DOI: 10.22034/dfsr.2024.2044082.1843)
-       Samadi Foroushani,M and Rajabpor,M . (2022). Designing A Policy Model for Improving the Human Capital Productivity of the Army of the Islamic Republic of Iran (An Application of the System Dynamics Approach). Defensive Future Studies, 7(26), 37-67. [in Persian] (DOI: 10.22034/dfsr.2022.555986.1608)
-       Bagheri, Mohammad Hassan; Aghamohammadi, Davoud; Kamali, Mohammad Reza and Surani, Ali. (1403). Algo-ye roshd va ta'ali-e sarmaye-haye ensani-e niruha-ye mosallah dar ofoq-e dah saleh (motale'e moredi-e artesh-e jomhuri-e eslami-e iran). Faslname-ye motale'at-e defa'i-e estratezhik, 22(97): 53-72. [in Persian] (URL: www.magiran.com/p2772123)
-       Mousavi Zare, Seyed Javad; Zarghani, Seyed Hadi and Amirfakhrian, Mostafa. (1401). Barrasi va tahlil-e jaygah-e tavangar mandi-ye nezami dar ghodrat-e narm-e keshvarha. Faslname-ye geopolitic, 18(1): 44-71. [in Persian] (DOI: 20.1001.1.17354331.1401.18.65.2.8)
-       Saleh Esfahani, Asghar; Bakhsh Meydani, Alireza; Barimani, Abdolhossein and Orgi, Mohammad Reza. (1404). Alzamat-e amali-e ta'min-e manabe'-e mali-e paydar dar sazmanha-ye nezami ba roykard-e moghabele ba asar-e bohranha-ye eqtesadi. Faslname-ye motale'at-e defa'i-e estratezhik, 8(2): 41-68. [in Persian] (URL: https://www.civilica.com/doc/2323769/)
-       Jafari, Behzad. (1403). Tadvin-e model-e estratezhik-e eqtesad-e moghavemati ba ta'kid-e afzayesh-e tavane razmi-e niruha-ye mosallah (motale'e moredi-e artesh-e jomhuri-e eslami-e iran). Faslname-ye modiriat-e nezami, 24(2): 98-124. [in Persian] (DOI: https://doi.org/10.22034/iamu.2024.2020250.3005)
-       Shahmohammadi, Mohammad and Bi-azar, Ahmad Ali. (1402). Shenasayi-e moalefeha-ye nezam-e sarmaye-e ensani-e niruha-ye mosallah-e jomhuri-e eslami-e iran. Faslname-ye modiriat-e nezami, 23(1): 121-148. [in Persian] (DOI: https://doi.org/10.22034/IAMU.2023.1983453.2811)
-       Khamenei, Seyed Ali. (1392). Siasat-haye kolli-ye eqtesad-e moghavemati. Paygah-e ettela'resani-e daftar-e hefz va nashr-e asar-e hazrat-e ayatollah al-ozma seyed ali khamenei (moassese-ye pajouheshi-e farhangi-e enghelab-e eslami). [in Persian] (URL: https://www.farsi.khamenei.ir/amp-content?id=25370)
-       Mehdi, Mohammad and Khademi, Sasan. (1404). Algo-ye tavangar mandi-ye mali-e khanvadeh-e karkonan-e nezami. Faslname-ye modiriat-e nezami, 25(1): 118-150. [in Persian] (DOI: https://doi.org/10.22034/iamu.2025.2016290.2980)
-       La'al Alizadeh, Mohammad and Dayanat, Mohsen. (1400). Ayandeh-pajouhi va sarnario-sazi-ye jaygah-e ghodrat-e mantaghe'i-e jomhuri-e eslami-e iran. Faslname-ye elmi-e motale'at-e ghodrat-e narm, 11(1): 195-224. [in Persian] (DOI: 20.1001.1.23225580.1400.11.1.7.5)
-       Pakniat Rad, Masoud; Tajoldin, Mohammad Bagher and Habibpour Gotabi, Karam. (1401). Tadvin-e model-e siasat-gozari baraye tavangar mandi-ye bimeh shodegan-e bimeh-e salamet-e iran. Faslname-ye elmi-pajouheshi-e bimeh-e salamet-e iran, 5(2): 129-142. [in Persian] (URL: https://www.sid.ir/paper/1022270/fa)
-       Rajabi Farjad, Hajieh and Ahi, Parviz. (1398). Tarahi-e al-go-ye tavangar mandi-ye bazneshastegan-e NAJA (ba ta'kid bar avamel-e eqtesadi). Manabe'-e ensani-e NAJA, 13(57): 65-86. [in Persian] (URL: https://www.sid.ir/paper/407572/fa)
-       Khalili, Emad. (1394). Tavangar mandi-ye eqtesadi-e zanan. Conference jahani-e ofoq-haye novin dar olum-e ensani, ayandeh-pajouhi va tavangar mandi, Shiraz. [in Persian] (URL: https://www.civilica.com/doc/485959)
-       Esmaeili, Ataollah; Yasouri, Majid and Ebrahimi, Adineh. (1394). Barrasi-e avamel-e mo'asar bar tavangar mandi-ye eqtesadi az manzar-e quran va hadith. Basirat va tarbiyat-e eslami, 12(35): 77-95. [in Persian] (URL: https://www.sid.ir/paper/249693/fa)
-       Jafari Samimi, Ahmad and Azami, Kourosh. (1393). Naghsh-e tavangar mandi-ye eqtesadi dar rahbord-e eqtesad-e moghavemati dar keshvarha-ye dar hal-e tose'e. Eqtesad-e mali (Eqtesad-e mali va tose'e), 8(28): 107-119. [in Persian] (URL: https://www.sid.ir/paper/229261/fa)
-       Shojaeifard, Ali. (1399). Tavangar mandi va ijad-e avvaliyat-haye eqtesadi-e kasb-o-karhay-e motavaset-e keshavarzi dar madadjuyan-e mored-e hemayat-e komite-ye emdad-e imam khomeini (ra). Tahqiqat-e eqtesad-e keshavarzi, 12(4): 243-262. [in Persian] (URL: https://www.sid.ir/paper/387443/fa)
-       Rabi'i Mandejin, Mohammad Reza and Gholizadeh Nargesi, Saeed. (1396). Barrasi-e tasir-e tavangar mandi az tarigh-e sat-e angize bar amalkard-e shoghli-e zihesabha (motale'e moredi: vezarat-e omur-e eqtesadi va darayi). Hesabdari-e dolati, 3(2): 59-70. [in Persian] (URL: https://www.sid.ir/paper/267328/fa)
-       Fali, Javad; Gorji Karsami, Ali and Payravand, Mohammad Hadi. (1397). Barrasi-e avamel-e mo'asar bar tavangar mandi-ye karkonan-e shahrdari-e sari. Pajouhesh-ha-ye modiriat-e manabe'-e ensani-e daneshgah-e emam hossein (a), 10(2): 75-100. [in Persian] (URL: https://www.sid.ir/paper/370517/fa)
آینده‌پژوهی دفاعی
دوره 11، شماره 41
تابستان 1405
صفحه 41-82