هدف: تشدید بحران‌های زیست‌محیطی در ایران، به‌ویژه کم‌آبی، تخریب تالاب‌ها و فشارهای اقلیمی، این حوزه را به متغیری اثرگذار بر امنیت انسانی و ثبات دفاعی تبدیل کرده است. در این چارچوب، حق بر محیط‌زیست سالم مندرج در اصل پنجاهم قانون اساسی، صرفاً یک حق زیست‌محیطی نیست، بلکه مؤلفه‌ای راهبردی در مدیریت ریسک‌های جنایی و امنیتی ناشی از تخریب منابع طبیعی محسوب می‌شود. هدف پژوهش، تحلیل آینده‌محور نسبت این حق با ریسک‌های امنیتی–دفاعی در افق میان‌مدت است.
روش‌شناسی: با رویکرد آینده‌پژوهی اکتشافی و تحلیل مضمون نظام‌مند اسناد حقوقی، قوانین، گزارش‌های رسمی و منابع معتبر انجام شد. پس از استخراج پیشران‌ها، روابط آن‌ها با ماتریس اثرات متقابل تحلیل گردید. دو عدم‌قطعیت راهبردی (سطح حکمرانی و شدت فشار اقلیمی) مبنای ماتریس ۲×۲ سناریوها قرار گرفت. مقایسه سناریوها بر اساس شاخص کمی ریسک امنیتی–دفاعی Risks=0.2(R1+R2+R3+R4+R5) انجام شد.
یافته‌ها: شش پیشران کلیدی شناسایی و چهار سناریو ترسیم شد. نتایج نشان داد سناریوی مبتنی بر تقویت حکمرانی و اجرای مؤثر قانون، کمترین مقدار شاخص کل ریسک سناریو را تولید می‌کند.
نتیجه‌گیری: تقویت حکمرانی پیشگیرانه و ادغام ریسک‌های زیست‌محیطی در برنامه‌ریزی دفاع غیرعامل، کم‌ریسک‌ترین مسیر برای تحقق پایدار حق بر محیط‌زیست سالم و کاهش تهدیدات امنیتی–دفاعی است.