آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

شناسایی پیشران‌های سیاسی و عوامل مؤثر بر دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری مدیریت دفاعی، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد ژئوپلیتیک، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران،ایران
10.22034/dfsr.2025.2060188.1916
چکیده
هدف: پژوهش حاضر که باهدف تبیین و شناسایی پیشران‌های سیاسی و عوامل مؤثر بر دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران انجام گردیده است.
روش‌شناسی: نوع پژوهش حاضر، کاربردی بوده و ازنظر ماهیت و شیوه اجرا، یک تحقیق توصیفی-اکتشافی با رویکردی ترکیبی محسوب می‌گردد. فرایند گزینش جامعه آماری به شکل هدفمند صورت پذیرفته و نمونه‌گیری به روش تمام‌شماری انجام‌شده است. این جامعه شامل 35 نفر از اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌های نیروهای مسلح و اساتید و صاحب‌نظران علوم سیاسی و روابط بین‌الملل با دست‌کم ده سال سابقه خدمت در مشاغل سیاسی، نظامی و راهبردی هست. ابزار جمع‌آوری داده‌ها شامل مطالعات کتابخانه‌ای در منابع علمی و تخصصی، بهره‌گیری از فنون بارش فکری و انجام مصاحبه با خبرگان بوده است.
یافته‌ها: در گام نخست، 38 پیشران شناسایی گردید که پس از ارزیابی توسط جامعه نمونه، 16 پیشران مهم و اثرگذار انتخاب و برای ورود به ماتریس تحلیل اثرات متقابل و نرم‌افزار MicMac تفکیک شدند.
نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان داد که دیپلماسی دفاعی تحت تأثیر عوامل پیچیده و متعددی قرار دارد. در این میان، سه پیشران «رفع تهدیدات خارجی»، «مشارکت با سازمان‌های بین‌المللی» و «رفع تحریم‌های اقتصادی» به‌عنوان مهم‌ترین عوامل مؤثر شناسایی شدند. این یافته‌ها حاکی از آن است که دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران، علاوه بر ملاحظات نظامی، به‌شدت تحت تأثیر تحولات سیاسی و اقتصاد بین‌المللی نیز قرار دارد

تازه های تحقیق

توصیه‌های کلیدی برای سیاست‌گذاران دفاعی

o     مشارکت فعال بین‌المللی و ایجاد ائتلاف‌ها، تهدیدات خارجی را کاهش و قدرت دیپلماسی دفاعی را افزایش می‌دهد.

o     رفع تحریم‌ها و گشایش اقتصادی، بنیه و اثربخشی دیپلماسی دفاعی را تقویت می‌کند.

o     علاوه بر تقویت توانمندی‌های نظامی، بر ابعاد غیرنظامی دیپلماسی دفاعی مانند همکاری‌های فرهنگی، آموزشی و فناوری با سایر کشورها نیز توجه شود.

o     برای افزایش نفوذ منطقه‌ای، از دیپلماسی دفاعی به‌عنوان ابزاری برای ایجاد اعتماد و همکاری با کشورهای منطقه استفاده شود

o     پیشبرد دیپلماسی چندجانبه برای حل‌وفصل منازعات و کاهش تنش‌ها.

o     همبستگی داخلی و اعتماد عمومی را از طریق شفافیت در سیاست‌گذاری‌ها تقویت شود.

 

کلیدواژه‌ها
موضوعات

-     احدی، محمد (1402). دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران-اصول و اهداف، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، سال 21، شماره 92، صفحه 27-48. URL:https://journals.sndu.ac.ir/article_2418.html))
-      جعفری، سید اصغر و کلانی، حمید (1402). ظرفیت‌ها و چالش‌های ایجاد سازمان پیمان دفاعی کشورهای اسلامی غرب آسیا، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، س13(1)،( 23-4910.30479/psiw.2024.18706.3228. doi:)
-      حاجی‌زاده، سیروس (1399). الگوی دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران در راستای امنیت زایی و عمق‌بخشی انقلاب اسلامی، نشریه علمی آفاق امنیت، س 13(48)، 210-254.URL:( https://jms.ihu.ac.ir/article_205678.html)
-     دانش نیا، فرهاد (1391). دیپلماسی اقتصادی و سیاست خارجی توسعه‌گرا؛ ابزارهای موفقیت راهبرد توسعه‌ای جمهوری اسلامی ایران در اقتصاد جهانی، فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، 3(9)، 66-87.URL: https://sspp.iranjournals.ir/article_2552.html))
-      درج، حمید و مسعود نیا (1398). تجزیه تحلیل رویکرد و منافع ژئوپلیتیکی سه کشور ایران، ترکیه و عربستان در قبال تحولات سوریه، مجله پژوهش‌های جغرافیای سیاسی، 4(3)، 106-132. https://www.doi.org/10.22067/pg.v4i3.85206))URL:)
-      رنجکش، محمدجواد و سعیده سادات، گرامیان (1401). واکاوی نشانه شناسانه هم سازی رسالت دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران با تهدیدهای نرم در اندیشه‌های سیاسی – دفاعی مقام معظم رهبری، فصلنامه فرهنگ اسلامی، 1(3)، 49-64. https://www.dfsr.ir/article_720545.html))URL:
-      شاد علی زاده، علی‌اکبر؛ مصدق، مسعود و کوهساریان، حسین (1403). تهدیدها و فرصت‌های پیش روی جمهوری اسلامی ایران بانظم نوظهور منطقه‌ای در غرب آسیا، فصلنامه راهبرد سیاسی، 8(3)، 323-349. (URL:https://ensani.ir/fa/article/600236)
-      شوارتز، پیتر (1390). هنر دورنگری: برنامه‌ریزی برای آینده در دنیایی با عدم‌قطعیت، ترجمه عزیز علیزاده، چاپ اول، تهران: مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی، موسسه آموزشی تحقیقاتی صنایع دفاعیhttps://www.gisoom.com/book/11046497))URL:
-      لویمی، خدیجه؛ کریمی نیا، محمدمهدی و انصاری مقدم، مجتبی (1400). تحلیل نقش نظم نوین جهانی در خاورمیانه، مجله پژوهش‌های معاصر در علوم و تحقیقات، 14(3)، 1-14. https://ensani.ir/fa/article/470999))URL:
-     مسعود نیا، حسین؛ درج، حمید و ابراهیمی، شهروز (1397). واکاوی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قبال بحران سوریه، 8(28)، 126-146.URL: https://sspp.iranjournals.ir/article_33909.html))
-      مصباحی، محی الدین، آزاد و محصور: ایران و نظام بین‌الملل. (2011). مجله ایرانی امور خارجه، 5 (2): 9-34.URL: https://profdoc.um.ac.ir/articles/a/1046623))
-      مصدق، مسعود؛ بدیعی ازنداهی، مرجان؛ افضلی، رسول و مرادیان، محسن (1402). پیشران‌های اقتصاد سیاسی مؤثر بر قدرت نظامی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علمی آینده‌پژوهی دفاعی، 8(29) 161-202(( 10.22034/dfsr.2023.1998939.1689.doi:
-      مطلبی، مسعود (1400). الزامات و اهداف دیپلماسی دفاعی چندجانبه جمهوری اسلامی ایران در نظم نوین جهانی، فصلنامه مطالعات راهبردی سیاست خارجی، 15(1)، 1-(20.1001.1.25883674.1400.7.2.3.1)26. doi:
-      مهربانی، قربانعلی (1401). راهبردهای دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران در منطقه قفقاز، سومین کنفرانس ملی مدیریت، روان‌شناسی و علوم رفتاری، تهران، جهاد دانشگاهی
-      مینایی، حسین؛ حاجیانی، ابراهیم؛ دهقان، حسین و جعفر زاده پور، فروزنده (1398). ارزیابی اثر فرایندهای مدیریت دانش در فعالیت‌های دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه راهبرد، 23(72)،103-1024doi. (0.1001.1.10283102.1393.23.1.2.8):
-      _بیگی، علی؛ گودرزی، مهناز و آذین، احمد (1403) سیاست ‌بازدارندگی ‌ایران ‌در منطقه ‌عرب ‌آسیا ‌بر اساس راهبردهای ‌دیپلماسی ‌دفاعی ‌مقام معظم رهبری، فصلنامه ‌جغرافیا ‌برنامه‌ریزی ‌منطقه‌ای، 14(57)، 506-525(. 10.22034/doi:2025.492950.4187)
-      ذوالفقاری، مهدی و خسروی، ایمان (1395). «تحرک‌بخشی به دیپلماسی دفاعی در پرتو فرصت‌ها و تهدیدات برنامه اقدام سازمان ملل». فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، 1(22)،101-127. https://www.iisajournals.ir/article_45866.html))URL:
 
-      Bishoyi, B. (2011). India's Defence Diplomacy. KW Publishers Pvt Ltd. )URLhttps://www.idsa.in/system/files/monograph/monograph74(
-      Ghaffari-Dolama, M. & Rieger, J. D. (2023). Investigating the effects of road user mobility and priority criteria for highway-railway intersections for grade separation. Transportation Reviews, 43(1), 131-153 )doi.:10.1080/01441647.2022.2038716(
-      Oyewole,S.& Duyile,A.(2021).TheEnduring Correlation of Maritime Power: Reflections on Defense, Security, and Anticipating Maritime Frontier Power. Australia: Brazilian Journal of Strategy and International Relations, 10(20), PP, 118-133. )DOI:  doi:org/10.22456/2238-6912.113269(
-      Pazera, J. Mlodawska, M. Kukolska, K. & Mlodawski, J. (2023). Assessment of psychomotor development in full-term infants at 12 months of age using the Munich Functional Development Diagnosis depending on the feeding method: a cross-sectional study. Pediatric Reports, 15(2), 381-389. )doi: 10.3390/pediatric15020034(
-      Saputra, R.& Emovwodo, S.O.(2022). Indonesia as Legal Welfare State: The Policy of Indonesian National Economic Law. Journal of Human Rights, Culture and Legal System, 2(1), Pp 1-13. )doi:org/10.53955/jhcls.v2i1.21(
-      Winger, J. (2020). Defence Diplomacy. In Oxford Research Encyclopedia of International Studies. Drab, L. (2018). Defence Diplomacy in the Twenty-First Century. Communications: A Quarterly Journal, 17(3). )doi:org/10.26619/1647-7251.15.1.1(
-      Lech Drab (2018). Defence diplomacy – an important tool for the implementation of foreign policy and security of the state. Security and Defence Quarterly, 20(3), 57–71.) doi:org/10.5604/01.3001.0012.5152(
-      Khadafi, B. R. Y. Salahudin, S. & Yumitro, G. (2023). The Art of Defense Diplomacy: How New Forms of Diplomacy are Shaping International Relations. Jurnal Pertahanan Media Informasi ttg Kajian & Strategi Pertahanan yang Mengedepankan Identity Nasionalism & Integrity, 9(1), 53. )URL:http://dx.doi.org/10.33172/jp.v9i1.2465(
-      Ahadi, Mohammad (2023). Defense Diplomacy of the Islamic Republic of Iran: Principles and Objectives. Strategic Defense Studies Quarterly, 21(92), 27-48.[In Persian]URL:)https://journals.sndu.ac.ir/article_2418.html(
-      Jafari, Seyed Asghar, & Kalani, Hamid (2023). Capacities and Challenges of Establishing a Defense Pact Organization for Islamic Countries in West Asia. Journal of Political Studies of the Islamic World, 13(1), 23-49. [In Persian] )doi:10.30479/PSIW.2024.18706.3228(
-      Hajizadeh, Sirous (2020). The Defense Diplomacy Model of the Islamic Republic of Iran for Security Enhancement and Deepening the Islamic Revolution. Afaq-e Amniyat Scientific Journal, 13(48), 210-254. [In Persian] )URL:https://jms.ihu.ac.ir/article_205678.html(
-      Daneshnia, Farhad (2012). Economic Diplomacy and Development-Oriented Foreign Policy: Tools for the Success of the Islamic Republic of Iran's Developmental Strategy in the Global Economy. Strategic Studies of Public Policy Quarterly, 3(9), 66-87. [In Persian] )URL: https://sspp.iranjournals.ir/article_2552.html(
-      Deraj, Hamid, & Masoudnia, Hossein (2019). Analysis of the Geopolitical Approach and Interests of Iran, Turkey, and Saudi Arabia Regarding the Syrian Developments. Political Geography Research Journal, 4(3), 106-132. [In Persian] )URL:https://www.doi.org/10.22067/pg.v4i3.85206(
-      Ranjkesh, Mohammad Javad, & Geramian, Saeedeh Sadat (2022). Semiotic Analysis of Aligning the Mission of Iran's Defense Diplomacy with Soft Threats in the Political-Defense Thoughts of the Supreme Leader. Islamic Culture Quarterly, 1(3), 49-64. [In Persian].)URL: https://www.dfsr.ir/article_720545.html(
-      Shad Alizadeh, Ali Akbar, Mosadegh, Masoud, & Kuhsarian, Hossein (2024). Threats and Opportunities Facing the Islamic Republic of Iran in the Emerging Regional Order in West Asia. Political Strategy Quarterly, 8(3), 323-349. [In Persian] )URL:https://ensani.ir/fa/article/600236(
-      Schwartz, Peter (2011). The Art of Foresight: Planning for the Future in a World of Uncertainty. Translated by Aziz Alizadeh. First Edition. Tehran: Defense Sciences and Technologies Futures Studies Center, Institute for Educational and Research Industries. [In Persian])URL: https://www.gisoom.com/book/11046497(
-      Louimi, Khadijeh, Kariminia, Mohammad Mehdi, & Ansari Moghadam, Mojtaba (2021). Analysis of the Role of the New World Order in the Middle East. Journal of Contemporary Research in Science and Research, 14(3), 1-14. [In Persian])URL: https://ensani.ir/fa/article/470999(
-      Masoudnia, Hossein, Deraj, Hamid, & Ebrahimi, Shahrouz (2018). Analysis of the Islamic Republic of Iran's Foreign Policy Regarding the Syrian Crisis. Strategic Studies of Public Policy Quarterly, 8(28), 126-146. [In Persian] )URL:https://sspp.iranjournals.ir/article_33909.html(
-      Mesbahi, Mohiaddin (2011). Free and Confined: Iran and the International System. Iranian Journal of Foreign Affairs, 5(2), 9-34. [In Persian] )URL:https://profdoc.um.ac.ir/articles/a/1046623(
-      Mosadegh, Masoud, Badii Azandahi, Marjan, Afzali, Rasoul, & Moradian, Mohsen (2023). Political Economy Drivers Affecting the Military Power of the Islamic Republic of Iran. Defense Futures Studies Quarterly, 8(29), 161-202. [In Persian] )doi: 10.22034/dfsr.2023.1998939.1689(
-      Motallebi, Masoud (2021). Requirements and Objectives of Multilateral Defense Diplomacy of the Islamic Republic of Iran in the New World Order. Strategic Studies of Foreign Policy Quarterly, 15(1), 1-26. [In Persian] )doi:20.1001.1.25883674.1400.7.2.3.1(
-      Mehrabani, Ghorbanali (2022). Defense Diplomacy Strategies of the Islamic Republic of Iran in the Caucasus Region. Third National Conference on Management, Psychology, and Behavioral Sciences, Tehran, Jahad Daneshgahi.
-      Minaei, Hossein, Hajiani, Ebrahim, Dehghan, Hossein, & Jafarzadehpur, Forouzandeh (2019). Evaluation of the Impact of Knowledge Management Processes on the Defense Diplomacy Activities of the Islamic Republic of Iran. Strategy Quarterly, 23(72), 103-124. [In Persian])doi: 20.1001.1.10283102.1393.23.1.2.8(
-      Beigi, Ali, Goudarzi, Mahnaz, & Azin, Ahmad (2024). Iran’s Deterrence Policy in the Arab Asia Region Based on the Defense Diplomacy Strategies of the Supreme Leader. Geography and Regional Planning Quarterly, 14(57), 506-525. [In Persian] )doi: 10.22034/.2025.492950.4187(
-      Zolfaghari, Mahdi, & Khosravi, Iman (2016). Promoting Defense Diplomacy in Light of Opportunities and Threats of the United Nations Action Plan. International Relations Research Quarterly, 1(22), 101-127. [In Persian] )URL:https://www.iisajournals.ir/article_45866.html(