آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

تهدیدات شناختی سازمان‌های اطلاعات در پاردایم شناختی جنگ (مطالعه موردی یک سازمان اطلاعاتی نظامی)

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار آموزش عالی، دانشگاه شهید ستاری، تهران،ایران
2 استادیار مدیریت راهبردی، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران
3 پژوهشگر علوم شناختی ، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا
10.22034/dfsr.2026.2065922.1922
چکیده
هدف: این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل تهدیدات شناختی در یک سازمان اطلاعاتی نظامی و طراحی سازوکارهای مقابله اثربخش با این تهدیدات، انجام شده است.
روش‌ها: روش انجام پژوهش، تحلیل محتوای کیفی است. به‌منظور گردآوری داده­ها، از پرسشنامه باز پاسخ استاندارد که توسط تیم تحقیقاتی طراحی گردیده استفاده شده است. مشارکت‌کنندگان 11 تن از فرماندهان و افسران اطلاعاتی مشغول به خدمت بودند. داده­های گردآوری‌شده با استفاده از الگوی کدگذاری سه مرحله­ای اشتراوس و کوربین مورد تحلیل قرار گرفت.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد سازمان موردمطالعه با تهدیدات شناختی در سه سطح فردی (سوگیری‌های شناختی، سبک تصمیم‌گیری تکانشی، تاب‌آوری شناختی ضعیف، خستگی شناختی، شناخت تیمی ضعیف و غیره)، تهدیدات شناختی فناوری محور (فناوری‌های ارزیابی و نظارت شناختی، فناوری‌های مداخله و کنترل شناختی، فناوری‌های شبیه‌سازی و هوش مصنوعی، فناوری‌های تحلیل فراداده‌ها و کلان داده‌ها)، تهدیدات شناختی فرایندمحور (فرهنگ‌سازمانی ضد خلاقیت، اضافه‌بار اطلاعاتی، عدم دسترسی به‌موقع به اطلاعات، فشار کاری، اطلاعات فریب‌دهنده، روش‌های سنتی اطلاعاتی و غیره) مواجه است.
نتیجه‌گیری‌: عملیات اطلاعاتی شناختی بدون توسعه شناختی سازمان، توانمندسازی شناختی، آموزش و مهارت‌آموزی، همکاری و تعامل قابلیت‌ساز امکان‌پذیر نیست.

تازه های تحقیق

توصیه‌های کلیدی برای سیاست‌گذاران دفاعی

o     گنجاندن مفهوم پدافند شناختی در اسناد بالادستی دفاعی کشور: ضرورت دارد در اسناد امنیت ملی و راهبرد دفاعی، بخش مستقلی به امنیت و پدافند شناختی اختصاص یابد.

o     تأسیس «مرکز ملی دفاع شناختی» در ساختار پدافند غیرعامل: این مرکز می‌تواند با مأموریت هماهنگی میان نهادهای نظامی، اطلاعاتی، علمی و فناوری برای مقابله با تهدیدات شناختی فعالیت کند.

o     توسعه همکاری‌های میان‌رشته‌ای بین علوم شناختی و امنیتی: برگزاری دوره‌ها و پروژه‌های مشترک میان دانشگاه‌های نیروهای مسلح

o     ایجاد نظام ملی رصد تهدیدات شناختی: برای شناسایی زودهنگام روندهای فریب ادراکی، حملات شناختی و جنگ رسانه‌ای علیه ساختار دفاعی کشور.

o      حمایت از تولید دانش بومی در حوزه شناخت دفاعی: اختصاص بودجه پژوهشی به پروژه‌های آینده‌پژوهی دفاع شناختی، تحلیل داده‌های مغزی و طراحی فناوری‌های ضد فریب شناختی.

کلیدواژه‌ها
موضوعات