آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

پیامدهای نظامی‌شدن دریای خزر بر امنیت نظامی ایران

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
حسن کوچکی 1
حمید کریمی 2
محسن مرادیان 3
ابراهیم رومینا 4
رضا محسنی 5
1 دانشجوی دکتری مدیریت دفاعی، دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش ج ا ایران، تهران، ایران.
2 استادیار مدیریت دفاعی، دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش، تهران، ایران
3 استادیار مدیریت دفاعی، دانشگاه علوم استراتژیک، تهران، ایران
4 دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
5 استادیار اقتصاد، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
10.22034/dfsr.2025.2059169.1902
چکیده
هدف: دریای خزر یکی از مناطق حائز اهمیت ازنظر موقعیت ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژی است که با اقدامات برخی از کشورهای همسایه آن در حال نظامی شدن است. هدف از این تحقیق بررسی پیامدهای نظامی شدن دریای خزر بر امنیت نظامی است.
روش‌ها: این پژوهش از نوع توسعه‌ای-کاربردی بوده که به روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد آمیخته انجام‌شده است. از ابزار کتابخانه‌ای و میدانی برای جمع‌آوری اطلاعات در حوزه پژوهش استفاده‌شده است.
یافته‌ها: بررسی ظرفیت‌های نظامی کشورهای ساحلی و معاهدات نظامی-امنیتی آنان نشان می‌دهد که روسیه بیشتر از سایر کشورها درروند نظامی شدن منطقه نقش داشته اما دیگر کشورها نیز به‌طور فعالی در این فرایند شرکت کرده‌اند.
نتیجه‌گیری‌ها: نتایج تحقیق نشان می‌دهد که نظامی شدن منطقه، به‌ویژه حضور قدرت‌های فرا منطقه‌ای، می‌تواند تهدیدی جدی برای امنیت نظامی ایران باشد.

تازه های تحقیق

توصیه‌های کلیدی برای سیاست‌گذاران دفاعی:

1- حضور مؤثرتر نداجا در فعالیت‌های عملیاتی دریای خزر به‌ویژه در خصوص توسعه همکاری‌های مرتبط با دیپلماسی دفاعی ج.ا. ایران 

2-تقویت زیرساخت دفاعی ناوگان نیروی دریایی ارتش در شمال کشور 

3- برگزاری مداوم رزمایش‌های صلح و دوستی در دریای خزر با میزبانی دوره‌ای کشورها  به‌منظور افزایش تعاملات نظامی

کلیدواژه‌ها
پیامدها
نظامی‌شدن
دریای خزر
امنیت نظامی

موضوعات

  • آجورلو، محمدجعفر، حسین‌پوردستکی، ابوذر (1392)، تبیین ابعاد تاثیرگذاری نظامی‌شدن دریای خزر بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه راهبرد دفاعی، شماره 48. (URL: https://journals.sndu.ac.ir)
  • بیات، بهرام(1400)، نظریه‌های امنیت ملی، تهران، دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی ( URL:http://opac.nlai.ir/opac-prod)
  • جعفری ولدانی، اصغر، حسینی، سید محمدحسین حسینی(1396)، تأثیر فعالیت‌ها نظامی بازیگران فرا منطقه‌ای حوزه خزر بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه آسیای مرکزی و قفقاز، شماره 97. (URL: https://ca.ipisjournals.ir/article_24965.html)
  • حسینی، سید محمد حسین، طباطبایی، سید محمد(1400)، ژئوپلیتیک خزر و امنیت ملی، فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز. (URL: https://ca.ipisjournals.ir/)
  • روشندل، جلیل(1399)، امنیت ملی و نظام بین‌المللی، تهران، سمت، چاپ 12. (URL: http://opac.nlai.ir/opac-)
  • شفقت رودسری، آریا(1402)، رساله دکتری، راهبردهای دفاعی جمهوری اسلامی ایران در دریای خزر،دانشگاه عالی دفاع ملی
  • طحانی، غلامرضا(1403)،الگوی امنیت دریایی جمهوری اسلامی ایران در دریای‌خزر،تهران، دانشگاه فرماندهی و ستاد،چاپ دوم
  • طحانی، غلامرضا(1402)، رساله دکتری ،الگوی امنیت دریایی جمهوری اسلامی ایران در دریای خزر
  • قاسمی، محمدمهدی(1394)، بررسی نقش بازیگران منطقه‌ای و فرا منطقه‌ای در منطقه ژئوپلیتیکی دریای خزر. (URL: https://ca.ipisjournals.ir/?_)
  • مرادیان، محسن. (1394). نظامی‌گری در دریای خزر، نشریه دیده‌بان امنیت ملی، شماره 36
  • موسوی شهیدی، سید مهدی، وحدانی نیا، ولی‌الله، حسینی، سید ناصر(1403)، ایران در آستانه یک تقاطع ژئوپلیتیک: چالش‌های ناشی از سناریوی محتمل کریدور زنگ زور، فصلنامه علمی آینده‌پژوهی دفاعی،9(35)، ا-25. ( DOI:22034/dfsr.2025.2047082.1856)
  • Ajorlou, Mohammad Jafar, Hosseinpour Destaki, Abouzar (2013). "Explaining the Dimensions of the Impact of the Militarization of the Caspian Sea on the National Security of the Islamic Republic of Iran," Defensive Strategy Quarterly, No. 48. [in Persian] URL: https://journals.sndu.ac.ir /article_684.html
  • Bayat, Bahram (2021). Theories of National Security, Tehran: Supreme National Defense University and Strategic Research Center. [in Persian] URL: http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/5808285
  • Cohen, A. (2006). The new great game: Oil politics and the Caucasus and Central Asia. The Heritage Foundation. URL: https://www.heritage.org
  • Ghasemi, Mohammad Mahdi (2015). Examining the Role of Regional and Extra-Regional Actors in the Geopolitical Region of the Caspian Sea. [in Persian] URL: https://ca.ipisjournals.ir/?_action=xml&article=24965
  • Hosseini, Seyed Mohammad Hossein, Tabatabaei, Seyed Mohammad (2021). "The Geopolitics of the Caspian Sea and National Security," Central Asia and Caucasus Studies Quarterly. [in Persian] URL: https://ca.ipisjournals.ir/article_252449.html
  • Hunter, S. T. (2010). Iran’s foreign policy in the post-Soviet era: Resisting the new international order. Praeger. URL: https://ciaotest.cc.columbia.edu.pdf
  • Jafari Voldani, Asghar, Hosseini, Seyed Mohammad Hossein (2017). "The Impact of the Military Activities of Extra-Regional Actors in the Caspian Sea Region on the National Security of the Islamic Republic of Iran," Central Asia and Caucasus Quarterly, No. 97. [in Persian] URL: https://ca.ipisjournals.ir/article_24965.html
  • Mir, T. A., & Baghat, M. A. (2025). Ideology or Survival: Where is Iran’s Foreign Policy Heading in the Emerging New World Order?. India Quarterly, 81(1), 101-113.‏ URL: https://doi.org/10.1177/09749284241307926
  • Moradian, Mohsen (2015). "Militarization in the Caspian Sea," National Security Observer Journal, No. 36. [in Persian] URL: https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1399118
  • Mousavi Shahidi, Seyed Mehdi; Vahdaninia, Valiollah; Hosseini, Seyed Nasser (2024). Iran at the Threshold of a Geopolitical Crossroads: Challenges Arising from the Probable Zangezur Corridor Scenario. Defensive Futurology Quarterly, 9(35), 1–25.[in Persian] DOI: https://doi.org/10.22034/dfsr.2025.2047082.1856
  • Roshandel, Jalil (2020). National Security and the International System, Tehran: SAMT, 12th Edition. [in Persian] URL: http://opac.nlai.ir/opac-
  • Sauvageot, E. P. (2020). Between Russia as producer and Ukraine as a transit country: EU dilemma of interdependence and energy security. Energy Policy, 145, 111699.‏
  • Shafaghat Roudsari, Aria (2023). Doctoral Dissertation: Defensive Strategies of the Islamic Republic of Iran in the Caspian Sea, Supreme National Defense University. [in Persian]
  • Tahani, Gholamreza (2023). Doctoral Dissertation: The Model of Maritime Security of the Islamic Republic of Iran in the Caspian Sea. [in Persian]
  • Tahani, Gholamreza (2024). The Model of Maritime Security of the Islamic Republic of Iran in the Caspian Sea, Tehran: Command and Staff University, 2nd Edition. [in Persian] URL: http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/9256359
آینده‌پژوهی دفاعی
دوره 10، شماره 37
تابستان 1404
صفحه 223-254