آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

نقشه راه نظریه‌پردازی و تولید علم در عرصه دفاعی – امنیتی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسنده
دانشیار علوم دفاعی راهبردی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
چکیده
هدف: جریان نظریه‌پردازی و تولید علم پیشرآن‌قدرت ملی محسوب می‌شود. عرصه دفاعی، امنیتی نیز یکی از ارکان مهم قدرت ملی است. این عرصه برای بالندگی، کسب مزیت رقابتی و تأمین اهداف و منافع ملی کشور ناگزیر به نقش‌آفرینی در حوزه علم است. ازاین‌رو هدف از پژوهش حاضر ارائه نقشه راه نظریه‌پردازی و تولید علم در عرصه دفاعی – امنیتی است.
روش: برای دستیابی به هدف پژوهش، رویکرد کیفی مدنظر قرار گرفت و از روش تحلیل محتوای کیفی استفاده شد. در این پژوهش با بهره‌گیری از مطالعه اسنادی و مصاحبه عمیق نیمه ساختاریافته با 15 نفر از صاحب‌نظران داده‌ها جمع‌آوری و ثبت شد و در ادامه عملیات کدگذاری به‌صورت دستی انجام گرفت.
یافته‌ها: نقشه راه نظریه‌پردازی و تولید علم در عرصه دفاعی، امنیتی از سه لایه زیرساخت، روندها و محرک‌ها و اهداف تشکیل‌شده است که این لایه‌ها کاملاً باهم در ارتباط هستند. به‌این‌ترتیب لایه اول دارای 10زیرساخت، لایه دوم دارای 19 روند و محرک و لایه سوم دارای 6 هدف است که در قالب یک مدل مفهومی ارائه شد.
 نتیجه‌گیری: نقشه راه ارائه‌شده از سه لایه زیرساخت، روندها و محرک‌ها و اهداف تشکیل‌شده است. هر لایه مقوله‌های اصلی دیگری را دربر دارد. مقوله‌های اصلی لایه زیرساخت عبارت‌اند از: فعالیت‌های؛ مدیریتی، نیروی انسانی و دانشی. مقوله‌های اصلی لایه روندها و محرک‌ها عبارت‌اند از: فعالیت‌های؛ ساختاری، آموزشی و پژوهشی. مقوله‌های اصلی لایه اهداف عبارت‌اند از: تولید علم و کمک به تمدن سازی

تازه های تحقیق

 توصیه‌های کلیدی برای سیاست‌گذاران دفاعی:

  • تدوین نظام تشویقات و انگیزه‌سازی برای محققان و نظریه‌پردازان حوزه دفاعی و امنیتی
  • تقویت ساختارهای سازمانی و آموزشی و هماهنگی و نظارت بر فعالیت‌های نظریه‌پردازی
  • توسعه فعالیت‌های پژوهشی و دانش‌بنیان معطوف به نظریه‌پردازی
  •  پرورش استعدادها در زمینه نظریه‌پردازی
  • اصلاح مدیریتی و آموزشی بر اساس رویکرد نظریه‌پردازی

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  •  

    • امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی).(1403). حدیث ولایت، لوح فشرده مجموعه رهنمود‌های رهبر معظم انقلاب اسلامی تهران: انتشارات موسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی. (URL: https://khameneibook.ir/book/)
    • ابن ابی الحدید، عبدالحمید ابن هبه الله.(649ق). شرح نهج‌البلاغه، مترجم: غلامرضا لایقی، جلد 20، تهران: انتشارات کتاب نسیتان.
    • افشون، غلام­رضا؛ افشار­کرمانی، عزیز الله. (1397). تأثیر عقل نظری بر عقل عملی در صدور رفتارهای اخلاقی از منظر ملاصدرا، پژوهش­های معرفت­شناختی،15: 7-23.
    • بیرانوند، محمود؛ سیفی گلستان، ابوذر و عیوضی محمدرضا. (زمستان 1399). مطالعه علم‌سنجی تولیدات پژوهشی در حوزه آینده‌نگاری راهبردی، فصلنامه آینده‌پژوهی دفاعی، 5(19): 147-133. (DOI: 10.22034/dfsr.2021.520571.1447)
    • پاور، بی. اس. (1392). نظریه­پردازی برای تعیین فرضیه در مطالعات سازمانی، تهران: صفار.
    • تارنمای پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری، سیاست‌های کلی علم و فناوری، ‌ابلاغی 29/06/1393، (URL: www.leader.ir)
    • تارنمای دفتر حفظ و نشر آثار حضرتآیت‌الله‌العظمی سید علی خامنه‌ایمدظله‌العالی) (URL: khamenei.ir)
    • تارنمای شورای عالی انقلاب فرهنگی، سند اسلامی شدن دانشگاه‌ها، مصوب جلسه ۷۳۵ مورخ ۲۵/۴/۱۳۹۲ به شماره ۴۹۵۰/۹۲/دش ۱/۵/۱۳۹۲، قابل‌دسترسی در وبگاه اینترنتی: sccr.ir
    • تارنمای شورای عالی انقلاب فرهنگی، نقشه جامع علمی کشور، مصوب 14/10/1389، قابل‌دسترسی در وبگاه اینترنتی: sccr.ir
    • تارنمای پایگاه اطلاع‌رسانی مجمع تشخیص مصلحت نظام، چشم‌انداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404، مصوب 26/07/1382 ابلاغی 13/08/1382، قابل‌دسترسی در وبگاه اینترنتی: maslahat.ir
    • توسلی، غلام عباس. (1396). نظریه­های جامعه­شناسی، تهران: سمت.
    • جهانگیر، منصور. (1403). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، چاپ 147، تهران: انتشارات دوران.
    • حرانی، ابو محمد. (1393). تحف­العقول عن آل­الرسول (صلی‌الله علیه و آله و سلم)، قم: آل علی.
    • دبیرخانه شورای عالی نظریه‌پردازی. (1403). سند راهبردی نظریه‌پردازی در عرصه دفاعی امنیتی، تهران: انتشارات دانشگاه عالی دفاع ملی.
    • دوست­پرست ترشیزی، ابوالفضل؛ پور اسد، یعقوب؛ اصغری، روح­الله. (1393). ارائه نظام ایده سازی و نظریه­پردازی و کاربردی کردن آن‌ها در حوزه­های دفاعی و امنیتی، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
    • زین‌الدینی، مجید و قنداقی، محمد. (1401). موانع و عوامل بازدارنده تولید علم از منظر حضرت امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، فصلنامه علمی مطالعات راهبردی دفاع ملی، 6 (23): 174 - 147.( URL:https://issk.sndu.ac.ir/article)
    • زین‌الدینی، مجید و قنداقی، محمد. (تابستان 1402). الگوی فرآیندی نظریه‌پردازی، روشی نو در تولید نظریه، فصلنامه علمی مطالعات راهبردی دفاع ملی، 7 (26): 348 - 311. URL; http://noo.rs/MXEDD
    • زین‌الدینی، مجید. (1402). انتظارات و اهداف از نظریه‌پردازی و تولید علم در سپهر اندیشه امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، فصلنامه علمی امنیت پژوهی، 22 (82): 52 - 21. (URL: https://www.magiran.com/p2776952  )
    • زین‌الدینی، مجید. (بهار 1403). الزامات و شرایط تولید علم و نظریه در سپهر اندیشه امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، فصلنامه علمی مطالعات راهبردی دفاع ملی، 8 (29): 236- 209. (URL: https://journals.sndu.ac.ir/article.pdf)
    • ستاد کل نیروهای مسلح. (1399). نقشه جامع علمی دفاعی، امنیتی جمهوری اسلامی ایران و برنامه اقدام آن، شماره 3/2/3/2912 تاریخ 20/02/1399.
    • سهرابی، آرزو؛ یزدانی، حمیدرضا؛ حکیم، امین و متین، ‌حسن. (بهار 1402). ارائه نقشه راه طراحی و پیاده‌سازی تجزیه‌وتحلیل منابع انسانی در سازمان‌های ایرانی با رویکرد فراترکیب، مطالعات منابع انسانی، 13 (1): 25-1. (DOI: https://www.doi.org/10.22034/)
    • عالی پور، علیرضا. (زمستان 1402). شناسایی مؤلفه‌های مرجعیت علمی در علوم و فناوری دریایی در گام دوم انقلاب اسلامی، فصلنامه علوم و فنون نظامی، 19(66): 92-63. DOI: https://doi.org/10.22034/qjmst.
    • قاضی نوری، سید سروش؛ ایمن‌لو، خلیل زاده و ردائی، محبعلی‌زاده. (1396). به‌کارگیری تحلیل نیروهای رقابتی در تدوین نقشه راه فناوری (موردمطالعه: تدوین نقشه راه زیست‌فناوری کشور)، بهبود مدیریت، 11(1):93-116. URL: https://www.behboodmodiriat.ir/article.pdf
    • نوروزی، محمدتقی. (1400). فرهنگ دفاعی امنیتی، تهران: مرکز مطالعات تحول.
    • Imam Khamenei. (2023). Hadith Velayat, a compact disc of the collection of instructions of the Supreme Leader of the Islamic Revolution, Tehran: Publications of the Cultural Research Institute of the Islamic Revolution. [in Persian] URL: https://khameneibook.ir/book/
    • Ibn Abi al-Hadid, Abdul Hamid Ibn Hiba Allah (649 AH). Commentary on Nahj al-Balagheh, translator: Gholamreza Laiqi, volume 20, Tehran: Kitab Nasitan Publications. [in Persian]
    • Afshon, Gholam Reza; Afshar Kermani, Azizullah. (2017). The effect of theoretical reason on practical reason in issuing ethical behaviors from the perspective of Mulla Sadra, Epistemological Researches, 15: 7-23. [in Persian]
    • Biranvand, Mahmoud; Seifi Golestan, Abuzar & Ayuzi Mohammad Reza. (Winter 2019). Scientometric study of research products in the field of strategic foresight, Anideh Defense Research Quarterly, 5(19): 133-147. [in Persian] DOI: https://www.doi.org/10.22034/dfsr.2021.520571.1447
    • Power, B. S. (2012). Theorizing to determine the hypothesis in organizational studies, Tehran: Safar. [in Persian]
    • The Website of the information base of the Office of the Supreme Leader, general policies of science and technology, accessible on the website: https://www.leader.ir [in Persian]
    • The website of the Office of Preservation and Publishing of the Works of Hazrat Ayatollah Seyyed Ali Khamenei, accessible on the website: https://www.khamenei.ir [in Persian]
    • The website of the Supreme Council of the Cultural Revolution, the document on the Islamization of universities, is accessible on the website: https://www.sccr.ir [in Persian]
    • The website of the Supreme Council of Cultural Revolution, a comprehensive scientific map of the country, is accessible on the website: sccr. Ir [in Persian]
    • The Website of the information base of the Expediency Assessment Council, the vision of the Islamic Republic of Iran in the horizon of 1404, accessible on the Internet website: www.maslahat.ir. [in Persian]
    • Tavasli, Gholam-Abbas. (2016). Sociological theories, Tehran: Samt. [in Persian]
    • Jahangir, Mansour (2023). The Constitution of the Islamic Republic of Iran, 147th edition, Tehran: Doran Publications. [in Persian]
    • Harrani, Abu Mohammad. (2013). Tuhf-ul-Aqool from Al-Ar-Rasul (peace be upon him and his family), Qom: Al-Ali. [in Persian]
    • The Secretariat of the High Theorizing Council (2023). Strategic document of theorizing in the field of defense and security, Tehran: Publications of the High National Defense University. [in Persian]
    • Tarshizi's friend, Abolfazl; Pourasad, Yaqub; Asghari, Ruhollah. (2013). Presenting the idea-building and theorizing system and their application in the fields of defense and security, Tehran: National Defense University. [in Persian]
    • Zeineddini, Majid & Kandaghi, Mohammad. (2021). Obstacles and factors preventing the production of science from the perspective of Imam Khamenei, Scientific Quarterly of National Defense Strategic Studies, 6 (23): 147-174. [in Persian] URL: https://issk.sndu.ac.ir/article_2231_13f4d6b9c45d259ead400c6f10c6e716.pdf
    • Zeineddini, Majid & Kandaghi, Mohammad. (Summer 2022). The model of the theorizing process, a new method in generating theory, National Defense Strategic Studies Quarterly, 7(26): 311-348. [in Persian] http://noo.rs/MXEDD
    • Zeineddini, Majid. (2022). Expectations and goals from theorizing and production of science in Imam Khamenei's world of thought, Security Research Quarterly, 22 (82): 21-52. [in Persian] URL: https://www.magiran.com/p2776952  
    • Zeineddini, Majid. (Spring 2023). Requirements and conditions for the production of science and theory in Imam Khamenei's thought sphere, Scientific Quarterly of National Defense Strategic Studies, 8 (29): 209-236. [in Persian] URL: https://journals.sndu.ac.ir/article_3072_c5f216f8ed3e51c96ac9898ad24fbedf.pdf
    • General Headquarters of the Armed Forces. (2019). Comprehensive scientific defense and security map of the Islamic Republic of Iran and its action plan. [in Persian]
    • Sohrabi, Arzoo; Yazdani, Hamidreza; Hakim, Amin & Mateen, Hassan. (Spring 2022). Providing a roadmap for the design and implementation of human resources analysis in Iranian organizations with a meta-composite approach, Human Resources Studies, 13 (1): 1-25. [in Persian] DOI: https://www.doi.org/10.22034/jhrs.2023.362999.1989
    • Alipour, Alireza. (Winter 2022). Identifying the components of scientific authority in marine science and technology in the second step of the Islamic revolution, Quarterly Journal of Military Science and Technology, 19(66): 92-63. [in Persian] DOI: https://doi.org/10.22034/qjmst.2024.561918.1776
    • Qazi Nouri, Seyyed Soroush; Aymanlou, Khalilzadeh and Redai, Mohabalizadeh. (2016). Applying the analysis of competitive forces in the preparation of the technology roadmap (case study: preparation of the biotechnology roadmap of the country), Management Improvement, 11(1):93-116. [in Persian] URL: https://www.behboodmodiriat.ir/article_49064_bcb41902ddc055d6fee9f58f6d05df38.pdf
    • Nowrozi, Mohammad Taqi. (2020). Defense-Security Culture, Tehran: Center for Transformational Studies. [in Persian]
    • Lincoln, Y. S. & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications. Retrieved from URL: https://search.worldcat.org/title/Naturalistic-inquiry/oclc/11467836
    • Moretto, A. Macchion, L. Lion, A. Caniato, F. Danese, P. & Vinelli, A. (2018). Designing a roadmap towards a sustainable supply chain: A focus on the fashion industry. Journal of Cleaner Production, 193, 169- 184. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2018.04.273
    • R. & Muller, G. (2009). An architectural framework for road mapping: Towards visual strategy. Technological forecasting and social change. 76(1), 39. DOI; https://doi.org/10.1016/j.techfore.2008.03.018
    • Sarvari, P. A. Ustundag, A. Cevikcan, E. Kaya, I. & Cebi, S. (2018). Technology roadmap for Industry 4.0. In Industry 4.0: Managing the digital transformation (PP. 95-103). Springer, Cham. DOI: http://dx.doi.org/10.1007/978-3-319-57870-5_5