آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

ایران در آستانه یک تقاطع ژئوپلیتیک: چالش‌های ناشی از سناریوی محتمل کریدور زنگزور

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
سید مهدی موسوی شهیدی 1
ولی اله وحدانی نیا 2
سید ناصر حسینی 3
1 استادیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران، تهران، ایران.
2 استادیار سیاست‌گذاری عمومی، دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران، تهران، ایران.
3 استادیار مدیریت راهبری دفاعی، دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران، تهران، ایران
10.22034/dfsr.2025.2047082.1856
چکیده
هدف: تأسیس دالان زنگه‌­زور چالش­‌ها و بحران‌­های ژئواکونومیکی، ژئوپلیتیکی و ژئوارتباطی برای ایران به وجود خواهد آورد. این پژوهش ضمن بررسی روند تاریخی سیاست ایران در منطقه قفقاز جنوبی، بدنبال شناسایی مهم­ترین چالش‌های ژئوپلیتیکی راه ­اندازی کریدور زنگه ­زور برای ایران است.
روش: در این پژوهش کیفی، با رویکردی توصیفی– تحلیلی، علاوه بر میز خبرگی به طیف گسترده‌ای از منابع علمی مراجعه شده است. همچنین، از نرم افزار Arc Gis  در راستای ترسیم نقشه و از ابزار Smart Art در راستای ترسیم اشکال استفاده شده است. ‌
یافته‌ها: مهم‌ترین چالش‌های کریدوز زنگه‌زور ‌عبارتند از چالش قومیت‌گرایی در ایران، ایجاد پیوستگی جغرافیایی بین کشورهای عضو سازمان ترک‌زبان، افزایش نفوذ ترکیه در منطقه و حوزه دریایی تجاری انرژی خزر، کاهش قدرت چانه‌زنی ایران نسبت به ترکیه و آذربایجان در قلمروهای ژئوپلیتیکی قفقاز جنوبی و آسیای مرکزی و حذف ایران از کریدور انرژی نفت و گازی به ترکیه در مسیر ارس.
نتیجه‌گیری: کریدور زنگه زور به عنوان یک چالش ژئوپلیتیکی می‌تواند در آینده کانون بحران ژئوپلیتیکی برای ایران در ابعاد قومیتی، ژئوارتباطی، هیدروپلیتیکی و ژئواکونومیکی باشد. در پایان توصیه‌هایی ارائه شده است.

تازه های تحقیق

توصیه‌های کلیدی برای سیاست‌گذاران دفاعی

  • از هرگونه دالانی که منجر به حذف مرز ایران و ارمنستان شود جلوگیری گردد.
  • با فعال کردن کریدور ارس در راستای ارتقای توان ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی ایران اقدام گردد.
  • ضمن برقراری دیپلماسی قوی با ارمنستان و آذربایجان و ترکیه، از پروژه تقاطع صلح کشور ارمنستان حمایت گردد.
  • توسعه مناسبات با ارمنستان، ترکیه و آذربایجان با هدف همگرایی و توازن در راستای منافع ملی ایران دردستور کار باشد. 

کلیدواژه‌ها
آذربایجان
ایران
کریدور زنگه‌زور
چالش‌ژئوپلیتیک

موضوعات

  1. حافظ نیا، محمدرضا (1396). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، تهران: انتشارات امیرکبیر.
  2. زارعی، بهادر، موسوی شهیدی، سید مهدی (1403). ایران و بازیگران منطقه ژئوپلیتیکی خزر (تعامل، تقابل، ظرفیت­ها و راهبردها)، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  3. طالعی حور، رهبر، مهدی‌پور، امیرحسین (1403). ترکیه و نقش آن روابط ایران و جمهوری آذربایجان، فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، 30(126)، 145-166.‎
  4. قربانی، مهدی، رئیسی‌نژاد، آرش (1403). سیاست خارجی ایران در جنگ دوم قره‌باغ: عوامل و رویکرد.سیاست جهانی، 12(1)، 199-234.‎
  5. کسروی، رضا و بهزادی، محمدرضا (1398). متن کامل عهدنامه‌های ایران و روسیه: عهدنامه گلستان و ترکمانچای. تهران: نشر پرنده.
  6. گزارش میز خبرگی. (1403). نمایه شماره 6؛ تحولات قفقاز. گروه دیده‌بانی و مطالعات مدیریت دفاعی، تهران: انتشارات دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش.
  7. لاکست، ایو. (۱۳۶۷). جغرافیا نخست در خدمت جنگ (ابوالحسن سروقدمقدم، مترجم؛ محمدحسین پاپلی یزدی، مقدمه). مشهد: آستان قدس رضوی.
  8. ناصری، محمد، شکوری، ابولفضل (1403). ایران و ژئوپلیتیک دالان زنگه‌زور، فصلنامه علمی مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، 30(125)، 55-94.‎
  9. Abilov, S. & Isayev, I. (2015). Azerbaijan-Russian relations: Azerbaijan’s pursuit of successful balanced foreign policy. Journal of Central Asian and Caucasian Studies, 10(19), 113–143. URL: https://www.proquest.com/openview/0f2fa950f2900b66e5e3c4b749a91646/1?pq-origsite=gscholar&cbl=736346
  10. Abilov, Sh. & Hajiyev,B. (2021). The European Union–Azerbaijan high-level transport dialogue: A timely reaction to the structural changes? Journal of Eurasian Studies, Vol. 0(0) 1–10. DOI: 1177/18793665211054516
  11. (2018). Baku-Tbilisi-Kars. ADY. https://ady.az/en/read/ index/8/43 (accessed 8 August 2019).
  12. Expert Panel Report. (2023). Index No. 6; Developments in the Caucasus. Monitoring and Defense Management Studies Group, IRI Military Command and Staff University Publications. [in Persian]
  13. Hafez-Nia, M. R. (2017). Principles and concepts of geopolitics. Tehran: Amir Kabir Publishing. [in Persian]
  14. Haggett, P. (2001). Geography: A Global Synthesis. Publisher: Prentice Hall.
  15. Jardine, B. (2017). Full steam ahead: Long-awaited Baku-Tbilisi- Kars railway opens. Eurasianet. https://eurasianet.org/fullsteam- ahead-long-awaited-baku-tbilisi-kars-railway-opens (accessed 8 August 2019). (Page no longer available)
  16. Ghorbani, M. & Raeisi Nejad, A. (2024). Iran's foreign policy in the Second Karabakh War: Factors and approaches. Global Politics, 12(1), 199-234. [in Persian] DOI: 22124/wp.2023.23398.3111
  17. Kasravi, R. & Behzadi, M. R. (2019). The complete text of the treaties between Iran and Russia: The Gulistan and Turkmenchay treaties. Tehran: Parandeh Publishing.[in Persian]
  18. Kemp, G. & Harkavy, R. (1997). Strategic Geography and the Changing, Rotledge Publication. URL: https://policycommons.net/artifacts/433832/strategic-geography-of-the-changing-middle-east/1404889/
  19. Az. (2019). Speech by Ilham Aliyev at the 2nd One Belt One Road Forum in Beijing. President. Az. https://en. president.az/articles/32934 (accessed 9 August 2019). (Page no longer available)
  20. Naseri, M. & Shakouri, A. (2024). Iran and the geopolitics of the Zangezur corridor. Central Asia and Caucasus Studies, 30(125), 55-94. [in Persian] URL: http://ca.ipisjournals.ir/article_714199.html
  21. Lacoste, Y. (1988). Geography, first in the service of war (A. Sarvghadam, Trans. M. Papi Yazdi, Intro). Mashhad: Astan Quds Razavi. [in Persian]
  22. Stoica, A. (2019). Southern gas corridor project. Energy Industry Review. https://energyindustryreview.com/oil-gas/southerngas- corridor-project/(accessed 8 August 2019). (Page no longer available)
  23. Talai Hoor, R. & Mahdipour, A. H. (2024). Turkey and its role in the relations between Iran and Azerbaijan. Central Asia and Caucasus Studies, 30(126), 145-166. [in Persian] URL: http://ca.ipisjournals.ir/article_716152.html
  24. World Bank. (2023). World Bank Open Data. World Bank. https://data.worldbank.org/
  25. Zarei, B. & Mousavi Shahidi, S. M. (2024). Iran and the geopolitical actors of the Caspian Sea: Interaction, confrontation, capacities, and strategies. Tehran: University of Tehran Publishing. [in Persian]

 

 

آینده‌پژوهی دفاعی
دوره 9، شماره 35
زمستان 1403
صفحه 1-25