آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

سناریوهای مشارکت و همکاری عراق در شورای همکاری خلیج‌فارس مبتنی بر عدم قطعیت‌های کلیدی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
فتح الله کلانتری 1
عباسعلی فضائلی نیا 2
1 دانشیار علوم دفاعی راهبردی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکترای علوم دفاعی راهبردی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران،
10.22034/dfsr.2024.2042027.1832
چکیده
هدف: سناریو همواره مبتنی بر عدم قطعیت است، به همین دلیل هدف اصلی این تحقیق تدوین سناریوهای چهارگانه مشارکت و همکاری عراق در شورای همکاری خلیج‌فارس مبتنی بر عدم قطعیت‌های کلیدی است.
روش: نوع تحقیق توسعه‌ای- کاربردی و به روش آینده‌پژوهی و کیفی انجام شده است. گردآوری اطلاعات به‌صورت کتابخانهای و میدانی بوده و حجم نمونه 36 نفر است.
یافته‌ها: دو عامل یعنی همگرایی اقتصادی عراق با شورای همکاری خلیج‌فارس (با مقدار عدم قطعیت 18.5 و اهمیت: 17.5) و گسترش همکاری‌های سیاسی عراق با کشورهای عربی و ایجاد درک مشترک از امینت جمعی بدون دخالت دولت‌های فرامنطقه‌ای (با مقدار عدم قطعیت 17.5 و اهمیت: 18.2)؛ به‌عنوان عدم قطعیت‌های کلیدی شناسایی گردیده‌اند.
نتیجه‌گیری: سناریوهای مشارکت و همکاری عراق در شورای همکاری خلیج‌فارس عبارتند از: الف- سناریوی الف: بر فراز آسمان (سناریوی تحول یا معجزه)، ب- سناریوی ب: تکیه‌بر باد (سناریو بدون شگفتی)، پ- سناریوی پ: در آغوش درخت (سناریوی خوش‌بینانه)، ت-سناریو ت: پاک‌باخته (سناریوی فاجعه).

تازه های تحقیق

توصیه‌های کلیدی برای سیاست‌گذاران دفاعی:

  • تهیة نقشة راه و برنامة جامع اقدام برای تعامل با شورای همکاری خلیج‌فارس و عراق با توجه به سناریوهای ارائه شده، توسط شورای عالی امنیت ملی.
  • وزارت امور خارجه و وزارت دفاع بر اساس نقشة راه تدوین شده، روابط سیاسی و دفاعی را با کشورهای حاشیه خلیج‌فارس و عراق دنبال کنند.
  • به‌منظور برقرارى تجارت آزاد بین ج.ا.ایران و کشورهای عضو شورا و عراق، برنامه­ریزى جامعی توسط وزارت صمت و تعاون و دیگر دولت‌های عضو شورا و عراق انجام شود و همچنین نسبت به تأسیس مناطق آزاد تجارى با سرمایه‌گذاری‌های مشترک، اقدام شود.

کلیدواژه‌ها
سناریو
عدم قطعیت
عراق
خلیج‌فارس

موضوعات

  • خاشعی، رضا، ملکی­فرد، عقیل (1398)، سفر به آینده: آینده‌پژوهی، مفاهیم، مبانی و روش­ها، انتشارات هنر رسانه.
  • شوارتز، پیتر، (1400)، هنر دورنگری: برنامه­ریزی برای آینده با دنیایی با عدم قطعیت، ترجمه عزیز علیزاده، تهران، مرکز آینده­پژوهی علوم و فناوری دفاعی، موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی، چاپ اول.
  • عظیم­زاده، حسین، سعدآبادی، علی‌اصغر، (1400)، ماهیت و فرایند آینده­پژوهی علوم انسانی اسلامی، فصلنامه تحقیقات بنیادی علوم انسانی، 6، (2): 54-33.
  • لیندگرن، ماتس، باندهون، هانس، (1399)، طراحی سناریو: پیوند بین آینده و راهبرد، ترجمه عبدالعزیز تاتار، تهران، صنایع دفاعی، مرکز آینده­پژوهی علوم و فناوری دفاعی، چاپ اول.
  • ﻓﻬﻲ، ﻟﺌﺎم، راﻧﺪال، راﺑﺮت ام، (1399)، آﻣﻮﺧﺘﻦ از آﻳﻨﺪه: ﺳﻨﺎرﻳﻮﻫﺎی آینده‌نگاری رﻗﺎبتی، ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻣﺴﻌﻮد ﻣﻨﺰوی، ﺗﻬﺮان: ﻣﺮﻛﺰ آینده‌پژوهی ﻋﻠﻮم و ﻓﻨﺎوری دﻓﺎﻋﻲ، ﻣﺆﺳﺴﻪ آﻣﻮزﺷﻲ و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻲ ﺻﻨﺎﻳﻊ دﻓﺎﻋﻲ، ﭼﺎپ اول.
  • فضائلی­نیا، عباسعلی، (1403)، رساله دکتری سناریوهای مشارکت و همکاری عراق در شورای همکاری خلیج‌فارس و ارائه راهبردهای دفاعی متناسب با آن، تهران، دانشگاه عالی دفاع ملی.
  • قاسمی نراقی، علی­اصغر، (1401)، شورای همکاری خلیج­فارس، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین­المللی وزارت امور خارجه، چاپ سوم.
  • گلدسته، اکبر، حیدری، امیر هوشنگ، (1397)، آینده‌نگاری در آموزش عالی (مبتنی بر سناریونویسی)، تهران، انتشارات مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور.
  • واعظی، محمود (1399)، شورای همکاری خلیج‌فارس: سیاست خارجی و روندهای داخلی، تهران، پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام.
  • هراتی، محمدجواد، معینی پور، مسعود، (1391)، سناریونویسی و آینده حیات انقلاب اسلامی، فصلنامه سیاست، 42، (3): 270-233.
  • Azim Zadeh, H. Saadabadi, A. (2021). The nature and process of future research in Islamic humanities, Quarterly Journal of Fundamental Research of Humanities, 6, (2): 54-33. [in Persian]
  • Kane, B. (2018). Defense Cooperation Agreements and the Emergence of a Global Security Network, International Organization.
  • Khashai, R. Maleki Fard, A. (2018). Journey to the Future: Future Studies, Concepts, Basics and Methods, Media Art Publications.[in Persian]
  • Harati, M.Moinipour, M. (2013). scenario writing and the future of the life of the Islamic Revolution, Political Quarterly, 42, (3): 233-270.[in Persian]
  • Fahy, L. Randall, R. (2019). Learning from the future: competitive foresight scenarios, translated by Masoud Manzavi, Tehran: Defense Science and Technology Future Research Center, Defense Industries Educational and Research Institute, first edition.
  • Fazaelinia, A. (2024). Doctoral thesis on the scenarios of Iraq's participation and cooperation in the Persian Gulf Cooperation Council and the presentation of defense strategies corresponding to it, Tehran, National Defense University. [in Persian]
  • Ghasemi Naraghi, A. (2022). Persian Gulf Cooperation Council, Tehran, Office of Political and International Studies of the Ministry of Foreign Affairs, third edition. [in Persian]
  • Goldaste, A. Heydari, A. (2017). Foresight in higher education (based on scenario writing), Tehran, Publications of Iran's Science Policy Research Center. [in Persian]
  • Mehmet, A. (2021). Iraq as a Theatre for the Gulf’s Geostrategic Ambitions, LSE Middle East Centre Blog.
  • Dougherty, J.E., & Pfaltzgraff, R.L. (2009). Contending Theories Of International Relations: A Comprehensive Survey-.
  • Schwartz, P. (2021), The Art of Foresight: Planning for the Future in a World with Uncertainty, translated by Aziz Alizadeh, Tehran, Defense Science and Technology Future Research Center, Defense Industries Educational and Research Institute, first edition. [in Persian]
  • Lindgren, M. Bandhoun, H. (2019). scenario design: link between future and strategy, translated by Abdulaziz Tatar, Tehran, Defense Industries, Defense Science and Technology Future Research Center, first edition. [in Persian]
  • Vaezi, M. (2019). Persian Gulf Cooperation Council: Foreign Policy and Domestic Trends, Tehran, Strategic Research Institute of Expediency Discernment Forum. [in Persian]
آینده‌پژوهی دفاعی
دوره 9، شماره 34
پاییز 1403
صفحه 87-116