آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

سناریوهای امنیت اجتماعی در مناطق مرزی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان در افق 1414

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
مرتضی پژوهان فر 1
محسن مرادیان 2
عبدالرضا ادهمی 3
1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی (واحد تهران شمال)، تهران، ایران
2 استادیار مدیریت راهبردی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
3 دانشیار جامعه شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی ( واحد تهران شمال)، تهران، ایران.
10.22034/dfsr.2024.2023520.1774
چکیده
هدف: پیوندهای ساکنان مناطق مرزی با آن‌سوی مرز و آسیب‌پذیری‌های مختلف در فضای پیرامونی کشور به این مناطق جایگاه و اهمیتی خاص بخشیده است. ازاین‌رو محقق به دنبال تبیین سناریوهای امنیت اجتماعی مناطق مرزی با کشور آذربایجان است.
روش‌شناسی: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از حیث ماهیت و روش توصیفی اکتشافی با رهیافت "تحلیل تأثیرات روندها و تحلیل تأثیرات متقابل" انجام شده است. خبرگان و صاحب‌نظران تحقیق شامل  (9) نفر از پژوهشگران و اساتید دانشگاهی در این حوزه هستند. در خصوص شیوه گردآوری و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها؛ پژوهشگر ابتدا با مرور ادبیات به بررسی امنیت اجتماعی مناطق مرزی با کشور جمهوری آذربایجان پرداخته و به تأیید خبرگان رسانده و در ادامه از پنل‌های خبرگی در نرم‌افزار MICMAC برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها استفاده و در نشست مشترک با اجماع نظر خبرگان در سناریوها به توافق رسیده است.
یافته‌ها: در افق زمانی ۱۴۱۴ وقوع سناریوی اول، «سرو همیشه‌بهار»، «عدالت و امنیت جامعه» و «همبستگی ملی و هویت اسلامی – انقلابی»، سناریوی دوم، «درخت اقاقیا»، «ضعف نسبی عدالت و امنیت جامعه» و «همبستگی ملی و هویت اسلامی - انقلابی شکننده»، سناریوی سوم «ضعف عدالت و امنیت جامعه» و «عدم همبستگی ملی و فراموشی هویت اسلامی - انقلابی و  سناریوی چهارم»، «علف هرز پنجه مرغی»، «عدم همبستگی ملی و هویت اسلامی – انقلابی» و «عدم عدالت و امنیت جامعه» محتمل هستند.
نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌ها، وقوع سناریوی سرو همیشه‌بهار معجزه‌آسا و سناریوی علف هرز پنجه مرغی فاجعه‌آمیز در افق زمانی ۱۴۱۴ محتمل‌تر بوده و برای ارتقای امنیت اجتماعی مناطق مرزی ج.ا.ایران با کشور آذربایجان  بایستی راهبردهای تسهیل‌کننده برای وقوع سناریو اول (معجزه‌آسا) از یک‌سو و راهبردهای مقابله‌ای برای جلوگیری از ظهور و بروز سناریوهای دوم، سوم (بدبینانه) و سناریو چهارم (فاجعه‌آمیز) در افق زمانی ۱۴۱۴ از سوی دیگر تدوین گردد.

تازه های تحقیق

توصیه‌های کلیدی برای سیاست‌گذاران دفاعی

  • ترویج همبستگی ملی و هویت اسلامی- انقلابی (شامل تبیین و احترام به هویت و اعتقادات، قومیت‌ها، زبان‌ها، نام‌ها و لباس‌ها، و ترویج ارزش‌های انقلاب و...)
  • تأمین عدالت و امنیت جامعه (شامل حمایت از بیکاران، از کارافتادگان و بی‌سرپرستان، پرداخت مستمری به نیازمندان، دسترسی به بهداشت و درمان، توزیع برابر درآمدها، و تقسیم عادلانه منابع و امکانات عمومی و...)
  • توسعه اجتماعی و اقتصادی (شامل آموزش و ریشه‌کنی بی‌سوادی، برنامه‌ریزی تأمین مسکن، همگرایی میان فرقه‌ها و مذاهب، و توسعه بازارچه‌های محلی و...)

کلیدواژه‌ها
سناریو
امنیت اجتماعی
مناطق مرزی
کشور آذربایجان

موضوعات

  1. اسلامی، علیرضا (1390)، امنیت در نگاه امام خمینی (رحمه‌الله علیه)، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
  2. افتخاری، اصغر. (1392). امنیت اجتماعی شده؛ رویکرد اسلامی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  3. اکبری‌ شهابی، ثریا؛ ابراهیم‌پور، داود. (1397). رابطه دین‌داری بااحساس امنیت اجتماعی در بین دانشجویان دانشگاه آزاد اسلا‌می‌ واحد تبریز. مطالعات جامعه‌شناسی. 11 (39)، 59-72.
  4. برزگر، نصرت؛ لطفی، حیدر؛ حسن‌آبادی، داود؛ و رضویان، محمدتقی. (1398). نقش سیاست‌های قومی و مذهبی در مشارکت اقوام در امنیت، توسعه همه‌جانبه و همگرایی با تأکید بر ترکمن‌های شمال و شمال شرق ایران. فصلنامه جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، 9(34)، 433-455.
  5. بوزان، باری. (1378). مردم، دولت‌ها و هراس، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، چاپ اول.
  6. پیشگاهی فرد، زهرا؛ خالدی، حسین؛ غلامی، بهادر؛ ابراهیمی، یاسر. (1393). جهانی‌شدن ارتباطات و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر مرزهای غربی. جغرافیا و آمایش شهری منطقه‌ای, 4(10), 55-72.
  7. داوودی آزاد، حسین؛ و سلیمانی، جمال. (1391). مرز و امنیت اجتماعی شهرهای مرزی. همایش ملی شهرهای مرزی و امنیت، چالش‌ها و رهیافت‌ها.
  8. ذاکری ‌هامانه افشانی، سید علیرضا؛ و عسکری ندوشن، عباس. (1391). بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و میزان احساس امنیت اجتماعی در شهر یزد. مجله جامعه‌شناسی ایران، 13(3)، 83-110.
  9. رکن‌الدین افتخاری، پاپلی یزدی؛ عبدی، عرفان. (1387). ارزیابی اثرات اقتصادی بازارچه‌های مرزی بازتاب‌های توسعه مناطق مرزی؛ مطالعه موردی: بازارچه مرزی شیخ صالح شهرستان ثلاث باباجانی، استان کرمانشاه. فصلنامه بین‌المللی ژئوپلیتیک، 4(12)، 82-109.
  10. روی، پل. (1382). معمای امنیت اجتماعی، ترجمه منیژه نویدنیا، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال ششم، شماره 21. 103.
  11. زرگر، افشین؛ صیاد، سینا. (1395). اهمیت اوراسیای مرکزی در رقابت‌های ژئوپلیتیکی بین قدرت‌های بزرگ. فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، 12(36)، 169-196.
  12. سلمانی بی‌شک، محمدرضا؛ شاه وردی دولت‌آباد امیر، باستان فرانک. (1393). بررسی اثرات درآمد مالیاتی و امنیت اقتصادی در ایران (رهیافت متقابل علیت در داده‌های سری زمانی). فصلنامه سیاست‌های مالی و اقتصادی. ۲ (۷):۷۳-۹۰.
  13. شعاعی، مرتضی؛ مرادی سیاسر، غلامرضا؛ آزاد فدا، شیوا؛ و رضایان قیه باشی، احد. (1399). شناسایی سناریوهای آینده تأمین امنیت رویدادهای ورزشی جمهوری اسلامی ایران. آینده‌پژوهی دفاعی، 5(19): 7-29.
  14. شیرزاد، زهرا؛ زین‌العابدین، یوسف. (1395). تحلیل عوامل طبیعی تأثیرگذار بر جغرافیای سیاسی منطقه مرزی ایران و جمهوری آذربایجان. فصلنامه علمی علوم و فنون مرزی، 5 (16): 119-139.
  15. صنیعی، محمدحسین؛ و اکرمی، سید مهدی. (1396). بررسی جایگاه قانون و قانون‌گرایی. مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، 1(3)، 29-47.
  16. عباس‌زاده، محمد؛ علیزاده اقدم، محمدباقر؛ اسلامی بناب، سید رضا. (1391). بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و آنومی اجتماعی. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران. 1(1), 145-172.
  17. علوی؛ سید مهدی. (1401). اقتصاد زیستی: پارادایم نوین اقتصادی در عصر چالش‌ها و پیچیدگی‌های جهانی. مجله زیست‌شناسی ایران، 6(11)، 1-25.
  18. کاظمی، سید احمد. (1398). امنیت اجتماعی در جهان. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
  19. محسنی، رضا علی. (1388). تحلیل جامعه‌شناختی امنیت اجتماعی و نقش آن در کاهش جرم و آسیب‌های اجتماعی. پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی، 2(4)، 1-23.
  20. مؤمنی حسن، قاسمی؛ محمد، قنبری قاسم. (1393). بررسی و تحلیل چالش‌های سیاسی-امنیتی مرزهای جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان.
  21. نجفی، مهدی؛ مهدی‌زاده، اکبر. (1395). بررسی مسائل اجتماعی-امنیتی و مرزی ایران و ترکیه. مطالعات جامعه‌شناسی، 10(36)، 81-65.
  22. نجیبی ربیعی، مریم. (1383). بررسی عوامل مؤثر بر میزان احساس امنیت اجتماعی با تأکید بر سرمایه اجتماعی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشکده ارتباطات و علوم اجتماعی. دانشگاه علامه طباطبایی. تهران.
  23. نویدنیا، منیژه. (1384). بررسی ابعاد امنیت اجتماعی در مطالعه بین خانواده‌های ساکن شهر تهران. مجله مطالعات امنیت اجتماعی، 1(2-3).
  24.  
  25. Abbaszadeh, Mohammad; Alizadeh Aghdam Mohammad Bagher; Islami Bonab Seyed Reza (2012). Examining the Relationship Between Social Capital and Social Anomie. Studies and Social Researches in Iran Journal, 1(1), 145-172. [in Persian] DOI: https://doi.org/10.22059/jisr.2012.36551
  26. Akbari Shahabi, Soraya; Ebrahimpour, Davood (2018). The Relationship Between Religiosity and the Feeling of Social Security Among Students of Islamic Azad University, Tabriz Branch. Sociological Studies, 11(39), 59-72. [in Persian] URL: https://sanad.iau.ir/Journal/jss/Article/957732
  27. Alavi Seyed Mehdi (2023). Bioeconomy: A New Economic Paradigm in the Era of Global Challenges and Complexities. Iranian Biology Magazine Journal, 6(11), 1-25. [in Persian] DOI: https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.20089406.1401.6.11.3.0
  28. Barzegar, Nosrat; Lotfi, Heydar; Hasanabadi, Davood; Razavian, Mohammad Taghi (2019). The Role of Ethnic and Religious Policies in Ethnic Participation in Security, Comprehensive Development, and Convergence with Emphasis on Turkmen in Northern and Northeastern Iran. Geography Quarterly (Regional Planning), 9(34), 433-455. [in Persian] DOI: https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22286462.1398.9.2.1.7
  29. Buzan, Barry (1999). People, States, and Fear. Translated by Strategic Studies Research Center. Tehran: Strategic Studies Research Center, First Edition. [in Persian] URL: http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/579488
  30. Davoodi Azad, Hossein; Soleimani, Jamal (2012). Border and Social Security of Border Cities. National Conference on Border Cities and Security: Challenges and Approaches. [in Persian]
  31. Eftekhari, Asghar (2013). Social Security; Islamic Approach. Tehran: Institute for Humanities and Cultural Studies. [in Persian] URL: http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/3013045
  32. Heikal, M. N., & Safi, M. Q. (2017). Thematic Dictionary of Scientific Terms.
  33. Islami, Alireza (2011). Security in the View of Imam Khomeini (Rahmatullah Alayh). Tehran: National Defense University. [in Persian] URL: http://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/2376362
  34. Kazemi Seyed Ahmad (2019). Social Security in the World. Tehran: Allameh Tabataba’i University Press. [in Persian]
  35. Mirzadeh, S. M., & Asgharzadeh, A. (2020). The effect of border management Islamic management on border security Case study: Border guard of Piranshahr City. Border Science and Techniques, 8(4), 41-59. [in Persian] URL: http://noo.rs/ePH9r
  36. Mohseni, Reza Ali (2009). Sociological Analysis of Social Security and Its Role in Reducing Crime and Social Harm. Police Order and Security Research Journal, 2(4), 1-23. [in Persian] URL: http://noo.rs/UyOPr
  37. Momeni Hassan, Ghasemi; Mohammad, Ghanbari Ghasem (2014). Examination and Analysis of Political-Security Challenges of the Borders of the Islamic Republic of Iran and the Republic of Azerbaijan. [in Persian] URL: https://civilica.com/doc/1190666
  38. Najafi, Mehdi; Mahdizadeh, Akbar (2016). Examination of Social-Security and Border Issues Between Iran and Turkey. Sociological Studies, 10(36), 65-81. [in Persian]
  39. Najibi Rabiei, Maryam (2004). Examination of Factors Affecting the Level of Social Security Feeling with Emphasis on Social Capital. Master's Thesis, Faculty of Communication and Social Sciences, Allameh Tabataba’i University, Tehran. [in Persian]
  40. Navidnia, Manijeh (2005). Examination of Social Security Dimensions in a Study Among Families Living in Tehran. Journal of Social Security Studies, 1(2-3). [in Persian]
  41. NM Heikal, Ms. Qamar Safi. Ali, S.H., Ayad, H., Al Rubaie, M. T. (2022). Fifth Industrial Revolution (New Perspectives). International Journal of Business, Management, and Economics, 3(3), 196-212. DOI: https://doi.org/10.47747/ijbme.v3i3.694
  42. Pishgahi Fard, Zahra; Khaledi, Hossein; Gholami, Bahador; Ebrahimi, Yaser (2014). Globalization of Communications and National Security of the Islamic Republic of Iran with Emphasis on Western Borders. Geography and Urban Regional Planning, 4(10), 55-72. [in Persian] DOI: https://doi.org/10.22111/gaij.2014.1478
  43. Rokneddin Eftekhari; Papoli Yazdi; Abdi, Erfan (2008). Evaluating Economic Effects of Border Markets and Their Developmental Reflections in Border Areas; Case Study: Sheikh Saleh Border Market in Salas Babajani County, Kermanshah Province. International Quarterly of Geopolitics, 4(12), 82-109. [in Persian]
  44. Roye, Paul (2003). The Puzzle of Social Security. Translated by Manijeh Navidnia. Strategic Studies Quarterly, Sixth Year, Issue 21. [in Persian] URL: https://ensani.ir/fa/article/download/120239
  45. Saniei, Mohammad Hossein; Akrami, Seyed Mehdi (2017). Examining the Place of Law and Legalism. Strategic Management Studies Quarterly for National Defense Journal, 1(3), 29-47. [in Persian] URL: http://noo.rs/GRkBA
  46. Shirzad, Zahra; Zeynolabedin, Yousef (2016). Analysis of Natural Factors Influencing the Political Geography of Iran-Azerbaijan Border Region. Scientific Quarterly of Border Sciences and Technologies Journal, 5(16), 119-139. [in Persian] URL: http://noo.rs/XFFn4
  47. Shoaei, Morteza; Moradi Siasar, Gholamreza; Azad Fada, Shiva; Razayan Gheybashi, Ahad (2020). Identifying Future Scenarios for Ensuring Security in Sports Events in the Islamic Republic of Iran. Defensive Futures Studies Journal, 5(19), 7-29. [in Persian] URL: https://doi.org/10.22034/dfsr.2021.141699.1443
  48. Solmani Bishak, Mohammadreza; Shah Vardi Dolatabad Amir; Bastan Farank (2014). Examining the Effects of Tax Revenue and Economic Security in Iran (Mutual Causality Approach in Time Series Data). Financial and Economic Policy Quarterly, 2(7), 73-90. [in Persian] URL: http://noo.rs/VL9wU
  49. Zakari Hamane Afshani, Seyed Alireza; Askari Nodushan, Abbas (2012). Examining the Relationship Between Social Capital and the Level of Feeling of Social Security in Yazd City. Iranian Sociology Journal, 13(3), 83-110. [in Persian] DOI: https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17351901.1391.13.3.4.1
    50. Zargar, Afshin; Sayad, Sina (2016). The Importance of Central Eurasia in Geopolitical Competition Among Major Powers. Specialized Political Science Quarterly, 12(36), 169-196. [in Persian] URL: http://noo.rs/W9aHc