آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

راهبردهای دفاعی جمهوری اسلامی ایران متاثر از رقابت‌های ژئوپلیتیکی هند و چین در جنوب غرب آسیا

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
فضل اله نوذری 1
محمد احدی 2
مجید زین الدینی 2
غلامرضا نصیرپور 3
1 دانشیار دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران.
2 استادیار دانشگاه عالی دفاع ملی. تهران. ایران.
3 استادیار علوم دفاعی راهبردی، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران
10.22034/dfsr.2024.2028127.1790
چکیده
هدف: تدوین راهبردهای دفاعی کشور در مواجهه با رقابت‌های ژئوپلیتیکی هند و چین در جنوب غرب آسیا (1408- 1403)  
روش پژوهش: در این پژوهش از ‌روش گرندتئوری (نرم‌افزار MAXQDA20) به‌منظور بررسی مبانی و ارکان جهت‌ساز، از تکنیک دلفی برای احصاء اهداف، منافع و علائق ژئوپلیتیکی هند و چین در جنوب غرب آسیا، از روش تحلیل عاملی اکتشافی (نرم‌افزار SPSS) برای به‌دست‌آوردن بسترهای رقابت ژئوپلیتیکی دو کشور مذکور استفاده شده و در انتها راهبردهای دفاعی جمهوری اسلامی ایران متأثر از رقابت­‌های ژئوپلیتیکی هند و چین در جنوب غرب آسیا بر اساس مدل ترکیبی تحلیل استراتژیک (SWOT) و مدل برنامه‌ریزی استراتژیک (QSPM) تدوین شده است.
یافته‌ها: نتایج به‌دست‌آمده حاکی است که جهت‌گیری راهبردهای دفاعی جمهوری اسلامی ایران متأثر از رقابت‌های ژئوپلیتیکی هند و چین در جنوب غرب آسیا در ناحیه رقابتی قرار دارد، لیکن محیط اجازه به‌­کارگیری مناسب از ­فرصت­‌ها و قوت­‌های ج.ا.ایران برای بهره‌­گیری از رقابت ژئوپلیتیک فی­‌مابین هند و چین را کمتر به کشور می­‌دهد.
نتیجه‌گیری: در این تحقیق شش راهبرد اصلی شامل ایجاد و توسعه روابط راهبردی همه­‌جانبه با هند و چین، گسترش فضای رقابت اقتصادی، فناوری و سرمایه­‌گذاری هند و چین در ایران، تقویت توان دفاعی مستقل، توسعه دیپلماسی دفاعی همه­جانبه، تقویت وحدت و ائتلاف‌ منطقه‌ای، ایجاد امنیت پایدار در منطقه جنوب غرب آسیا به دست آمد. 

تازه های تحقیق

توصیه‌های کلیدی برای سیاست‌گذاران دفاعی

  • توسعه روابط راهبردی همه‌جانبه با هند و چین
  • فراهم نمودن فضای رقابت اقتصادی، فناورانه و سرمایه‌گذاری کشورهای هند و چین در ایران
  • تقویت توان دفاعی جمهوری اسلامی ایران در رهگذر رقابت‌­های ژئوپلیتیکی تصاعدی دو قدرت نوظهور آسیایی
  • استفاده از ابزارهای غیرقهری نیروهای مسلح برای تأمین اهداف دفاعی و ملی
  • پشتیبانی از ایجاد ائتلاف‌ منطقه‌ای با مشارکت مؤثر همه کشورهای اسلامی منطقه
  • ایفای نقش فعال در ایجاد و حفظ امنیت پایدار در جنوب غرب آسیا از طریق طرح یک الگوی امنیتی مشارکتی 

کلیدواژه‌ها
راهبرد دفاعی
رقابت ژئوپلیتیکی
جنوب غرب آسیا
جغرافیای دسترسی

موضوعات

  • احمدی­پور، زهرا، میرزایی­تبار، میـثم (1397)، ژئوپلیتیـک شــهر و تبیین مفهــوم رقابــت: جغرافیــا و برنامه­ریزی محیطی، شماره 2
  • افشردی، محمدحسین و همکاران، (1393)، بررسی عوامل ژئوپلیتیک انسانی شیعیان عراق و تراثیر آن بر تدوین راهبرد دفاعی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات دفاعی راهبردی، دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی،تهران: سال پانزدهم. (URL: http://noo.rs/DB4X3)
  • آقامحمدی، داود (1397)، مدیریت راهبرد نظامی، تهران، دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش.
  • چگینی، حسن، (1399)، مدیریت راهبرد دفاعی، جلدیکم، دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش، تهران.
  • حافظ­نیا، محمدرضا، (1396)، اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، چاپ پنجم، پاپلی، مشهد.
  • حافظ­نیا، محمدرضا، و همکاران، (1386)، الگوی نظری طراحی راهبرد دفاعی مبتنی بر عوامل ژئوپلیتیکی، ژئوپلیتیک، تابستان 1386, دوره 3, شماره 2 (پیاپی 8).
  • حسینیان، شهامت و شریعتی‌جم، حسن (1397)، تدوین راهبرد فرایند نگهداشت منابع انسانی، تهران، مطالعات راهبرد دفاعی.
  • کلانتری، فتح‌الله، (1394)، کاربست سیاست دفاعی با راهبرد دفاعی و راهبرد نظامی، سیاست دفاعی، شماره 92
  • کوهن، ساموئل برنارد (1387)، ژئوپلیتیک و نظام جهانی، ترجمه عباس کاردان، تهران، ابرارمعاصر.
  • میرحیدر، دره، (1391)، رقابت­های ژئوپلیتیکی تأثیرگذار بر ضلع جنوب شرقی ایرانِ بزرگ و عملکرد حکومت قاجار، پژوهش­های جغرافیای انسانی، شماره80، تابستان
  • نوذری، فضل‌الله، (1392)، ژئوپلیتیک حوزه دریای عمان، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران.
  • ولی­وند زمانی، حسین (1401)، مفاهیم و نظریه­های راهبردی، تهران، دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش.
  • Afshordi, Mohammad Hossein, et al. (2014), Examining the Human Geopolitical Factors of Iraqi Shiites and Their Impact on Developing the Defense Strategy of the Islamic Republic of Iran, Scientific Research Quarterly of Strategic Defense Studies, National Defense University and Research Institute, Tehran: 15th Year. [in Persian]. URL: http://noo.rs/DB4X3
  • Aghamohammadi, Davood (2018), Military Strategy Management, Tehran, Army Command and Staff University. [in Persian].
  • Ahmadipour, Zahra, Mirzaei-Tabar, Meysam (2018), Geopolitics of the City and Explanation of the Concept of Competition: Geography and Environmental Planning, Issue 2. [in Persian].
  • Aliev, Z.T. (20120. Geopolitical status of Russia in international competition of states. Bulletin of the University, 4.
  • Alterman, john and Mohan, raja (2022), India middle east strategy, center for strategic and international studies
  • Chegini, Hassan (2020), Defense Strategy Management, Volume One, IRI Military Command and Staff University, Tehran [in Persian].
  • Cohen, Samuel Bernard (2008), Geopolitics and the World System, translated by Abbas Kardan, Tehran, Abrar Moaser [in Persian].
  • Fulton, Jonathan (2019). China’s Changing Role in the Middle East. Atlantic Council, Rafik Hariri Center for the Middle East.
  • Hafeznia, Mohammad Reza (2017), Principles and Concepts of Geopolitics, Fifth Edition, Papoli, Mashhad [in Persian].
  • Hafeznia, Mohammad Reza, et al. (2007), Theoretical Model for Designing Defense Strategy Based on Geopolitical Factors, Geopolitics, 3(2) (Serial 8) [in Persian].
  • Hosseinian, Shahamat, and Shariati-Jam, Hassan (2018), Developing Strategies for Human Resource Maintenance Processes, Tehran, Strategic Defense Studies [in Persian].
  • Kalantari, Fathollah (2015), Application of Defense Policy with Defensive and Military Strategies, Defensive Policy, Issue 92 [in Persian].
  • Kemp, Geoffrey, & Harkavy, Robert (1997). Strategic Geography and the Changing Middle East. Washington, DC: Carnegie Endowment for International Peace.
  • Markowitz, Jonathan, and Christopher J. Fariss (2020), Power, Proximity, and Democracy: Geopolitical Competition in the International System, School of International Relations University of Southern California, USA.
  • Mirheyder, Darreh (2012), Geopolitical Rivalries Affecting the Southeastern Flank of Greater Iran and the Performance of the Qajar Government, Human Geography Research, 80(2).[in Persian].
  • Nozari, Fazlollah (2013), The Geopolitics of the Oman Sea Region, National Defense University, Tehran [in Persian].
  • Pulami, Jung Manish(2019), China-India contemporary relations: Geopolitical challenges to the small states in South Asia
  • Valivand Zamani, Hossein (2022), Concepts and Strategic Theories, Tehran, IRI Military Command and Staff University. [in Persian].
  •