آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

تبیین مهم‌ترین نیروهای پیشران تأثیرگذار بر قدرت دفاعی ایران در افق زمانی 1410

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران
2 استادیار جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 استاد جغرافیای سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
موقعیت ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی ایران در منطقه راهبردی خلیج فارس منجر به ایجاد وضعیت های خاص و بروز تهدید­ علیه امنیت ملی و منافع ملی کشور در گذشته، حال و آینده شده است که در مقاطع خاص تاریخی نیز منجر به بروز جنگ و درگیری با کشورهای همسایه و سایر قدرت­های منطقه­ای و فرامنطقه­ای گردیده که با توجه به حاکم بودن شرایط عدم قطعیت در پیش­بینی آینده مناسبات و تحولات ایران در منطقه و نظام بین­الملل، درک جایگاه و توان دفاعی-نظامی جهت مقابله با تهدیدهای متصور در آینده از ضروریات می­باشد. در همین راستا در مقاله پیش­رو به­منظور تبیین عوامل نظامی کلیدی تأثیرگذار بر قدرت دفاعی ایران در افق زمانی 1410 با مطالعه اسناد و سوابق علمی پیشین صورت پذیرفته مرتبط و استفاده از نظرات 50 نفر از خبرگان، تعداد 141 نیروی پیشران نظامی احصاء و در گام دوم با تشکیل پانل خبرگی نیروهای پیشران­ مشابه با یکدیگر ادغام و تعداد 53 نیروی پیشران مشخص گردید. در ادامه با استفاده از الگوی فریدمن اقدام به رتبه­بندی و تعیین ارزش نیروهای پیشران نموده و تعداد 40 نیروی پیشران مهم و اثرگذار تعیین و در انتها با استفاده از نرم­افزار آینده پژوهی میک ­مک و به­کارگیری روش تحلیل ماتریس متقاطع، تعداد 17 نیروی پیشران دارای نقش تأثیرگذار و تعداد پنج عامل کلیدی به­عنوان عوامل نظامی کلیدی تأثیرگذار بر قدرت دفاعی ایران مشخص گردیدند.
کلیدواژه‌ها

  • اسفندیاری، مهدی.، حسنوند، مظفر. و ایمان­دار، زیبا. (1395). بازدارندگی نوین در نظم و ساختار نوین نظام بین الملل(داده­های نظری و یافته­های تجربی)،فصلنامه علوم و فنون نظامی، 12(38) :5-32.
  • آجورلو، علی. و مقصودی، مجتبی. (1397). بررسی نقشِ هویت در سیاست دفاعی جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر بازدارندگی همه­جانبه و متعارف گرایی، فصلنامه پژوهش­نامه انقلاب اسلامی، 8 (29): 89-112.
  • بوالحسنی، خسرو.، بابلی، کوروش. و رضایی، سیاوش. (1397). تدوین راهبردهای ژئوپلیتیکی برای دستیابی ج.ا. ایران به قدرت دفاعی برتر منطقه­ای در راستای سند چشم انداز 1404،  فصلنامه راهبرد دفاعی. 16(62): 179-207.
  • بوزان، باری. (1378). مردم، دولت­ها و هراس، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی، چاپ اول، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • بیگدلی، حمید. و طیبی، جواد.(1396). ارایه یک الگو و روش حل بازی­های امنیتی فازی و کاربرد آن در آینده ­پژوهی تهدیدهای امنیتی، فصلنامه آینده پژوهی دفاعی. 2(6): 7-29.
  • جعفری­نیا، عباس.، اخباری، محمد. و مرادیان، محسن. (1398). تحلیل شاخص­های قدرت نظامی واحدهای سیاسی- جغرافیایی در عرصه نظام بین­الملل، فصلنامه نگرش­های نو در جغرافیای انسانی. 11(3): 445-465.
  • چگینی، حسن. (1384). نظام مدیریت استراتژیک دفاعی، چاپ اول، تهران: نشر آجا.
  • حافظ نیا، محمدرضا. (1390). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک، چاپ سوم، مشهد: انتشارات پاپلی.
  • دهقان، محمد. (1392). سیاست دفاعی، جزوه درسی، تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
  • رحیمی روشن، حسن. (1396). بازدارندگی منطقه­ای و تامین امنیت جمهوری اسلامی ایران، دوفصلنامه سیاست و روابط بین الملل. 1(1): 79-99.
  • رستمی، فرزاد. (1395). تحول در ماهیت جنگ­های آینده؛ جمهوری اسلامی ایران؛ سناریوها، فرصت­ها و چالش­ها، مجله سیاست دفاعی. 24(97): 145-190.
  • رشید زاده، فتح الله. ( 1393). بررسی امنیت نظامی در گفتمان فرماندهی معظم کل قوا امام خامنه ای (مد ظله العالی)، فصلنامه مدیریت نظامی. 14(54): 29-70.
  • رشیدزاده، فتح الله. و علیزاده، محمد­جواد. (1394). دکترین، اهداف و سیاست­های امنیت نظامی ج.ا.ایران بر اساس گفتمان ولایت فقیه، قانون اساسی و سیاست­های کلی نظام، فصلنامه امنیت ملی. 4(16): 167-197.
  • زهدی، یعقوب. (1394). سیاست دفاعی، چاپ اول، تهران: مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی.
  • سنجابی، علیرضا. (1380). راهبرد و قدرت نظامی، چاپ اول، تهران: انتشارات پاژنگ.
  • شریعت، جهانگیر. (1398). کار ویژه­های دولت از دیدگاه خواجه نصیرالدین طوسی(امنیت نظامی)، فصلنامة امنیت پژوهی. 18(66): 99-123.
  • قاسمی، فرهاد. (1391). بازسازی مفهومی نظریه بازدارندگی منطقه­ای و طراحی الگوهای آن بر اساس نظریه های چرخه قدرت در شبکه، فصلنامه راهبرد دفاعی. 10(38): 103-146.
  • کلانتری، فتح الله. (1394). کاربست سیاست دفاعی با راهبردهای دفاعی و راهبرد نظامی، مجله سیاست دفاعی. 23(92): 35-59.
  • کمالی، روزبه. و خیراندیش، مهدی. (1396). الگوی توسعه آمادگی دفاعی کارکنان نیروهای مسلح: رویکردی کیفی مبتنی بر نظریه پردازی داده بنیاد، فصلنامه مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی. 1(1): 5-33.
  • کوچکی، سجاد. محبی، افشار. و سبزی، حسین. (1396). راهبردهای قدرت برتر دفاعی منطقه در حوزه نظامی بر اساس سند چشم انداز 1404 شمسی، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک. 15(70): 53-74.
  • محمودزاده، ابراهیم. قاضی، حسن. قوچانی، محمد مهدی. (1396). نقش و جایگاه توسعه فناوری در بعد نظامی قدرت ملی، فصلنامه مطالعات دفاعی راهبردی.  15(67): 261-284.
  • مرادیان، محسن. (1387). شاخص­های اصلی سنجش قدرت دفاعی کشورها، فصلنامه راهبرد دفاعی. 6(23).
  • مرادیان، محسن. هادی نژاد، فرهاد. و پورمنافی، ابوالفضل. (1397). ارائه الگویی برای ارزیابی و تحلیل قدرت نظامی کشورها، فصلنامه راهبرد دفاعی. 16(64): 169-200.
  • منزوی بزرگی، جواد. احمدی، صادق. و علیئی، محمدولی. (1397). آینده پژوهی امنیت گذار و سیاست‌های جمعیتی ج‌.ا.ا وارائه سناریوهای محتمل، فصلنامه امنیت ملی. 8(30): 65-96.
  • میرشایمر، جان. (1393). تراژدی سیاست قدرت­های بزرگ، ترجمه غلامعلی چگنی­زاده، چاپ چهارم، تهران: انتشارات دفتر مطالعات سیاسی و بین الملل وزارت امور خارجه.
  • مینائی، حسین.، حاجیانی، ابراهیم.، دهقان، حسین. و جعفرزاده­پور، فروزنده. (1395). تعیین پیشران‌های اصلی دیپلماسی دفاعی ایران در سطوح منطقه‌ای و بین‌الملل،فصلنامه آینده‌ پژوهی دفاعی. 1(1):7-26.
  • نهج­البلاغه، خطبه 27.
  • وقوفی، امید.، قاسمی، علی‌اصغر. و حاجیانی، ابراهیم. (1396). تبیین عوامل و پیشران‌های کلیدی آینده یمن تا سال 1406، فصلنامه آینده پژوهی دفاعی. 2(4): 87-107.
  • یوسفی، اشکان.، کشاورز ترک، عین الله. و نهادی، هادی. (1398). بررسی تأثیر مؤلفه­های فرهنگی و اجتماعی دفاع مقدس بر آیندة امنیت ملی ج.ا.ایران، فصلنامه راهبرد دفاعی. 17(66): 69-96.
  • یزدان­پناه، کیومرث. صفوی، سید یحیی. قالیباف، محمدباقر. پیشگاهی­فرد، زهرا. و شامانی یاسر. (1397). محاسبه قدرت نظامی با استفاده از فرمول های قدرت ملی کشورها، مجله سیاست دفاعی. 26(102): 43-69.
    • Boyatzis, R., Boyatzis, R. E., & Ratti, F. (2009). Emotional, social and cognitive intelligence competencies distinguishing effective Italian managers and leaders in a private company and cooperatives. Journal of Management Development.‏
    • Fauzi, A. (2019). Teknik Analisis Keberlanjutan. Gramedia Pustaka Utama.‏
    • Georghiou, L., Cassingena, J., Keenen, M., Miles, I. & Popper, R. (2012). Manual de prospectiva tecnológica. Conceptos y práctica [Technological Prospective Manual. Concepts and Practice]. Flacso México. Retrieved from: http://www.flacso.edu.mx/publicaciones/novedades/Manual-de-prospectiva-tecnologica.
    • Jablonsky, David. (1997). National Power. Parameters. (Taken From Internet).
    • Jiménez, M. (2009). Herramientas para el análisis prospectivo estratégico. Aplicaciones MICMAC [Tools for strategic prospective analysis. Applications MICMAC]. Estado de México: Hersa Ediciones.
    • Mojica, F. J. (2005). La construcción del futuro. Concepto y modelo de prospectiva estratégica, territorial y tecnológica. Books1.‏.
    • Putra, G. B. B., Sudharma, I. W. P. A., & Rahmadani, D. A. (2020). Key Variables on Property Marketing in Bali: Application of Micmac Method. Asia Pacific Journal of Management and Education3(1), 28-34.‏
    • Vega, R. I. (1996). De la anticipación a la acción: manual de prospectiva y estrategia. FACES: revista de la Facultad de Ciencias Económicas y Sociales2(3), 132-134.‏

Wijaya, P., Kawiana, I., Suasih, N., Hartati, P., & Sumadi, N. (2020). SWOT and MICMAC analysis to determine the development strategy and sustainability of the Bongkasa Pertiwi Tourism Village, Bali Province, Indonesia. Decision Science Letters9(3), 439-452.‏