آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی امنیت اجتماعی در نظام شهری ایران: شاخص‌شناسی برای تبیین، سنجش و اولویت‌بندی

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری شهرسازی دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران
2 استاد گروه شهرسازی دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران
3 دانشیار گروه شهرسازی دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران
چکیده
هیچ عنصری برای پیشرفت، توسعه و شکوفایی استعدادهای یک جامعه مهمتر از عنصر امنیت و تامین آرامش در جامعه نیست. توسعه اجتماعی و خلاقیت بدون امنیت مکان ناممکن خواهد بود. بررسی مفهوم و  تبیین شاخص­های امنیت اجتماعی به عنوان یک ابزار مفید برای سیاست‌های عمومی و تصمیم‌گیری در امور شهری بوده و یک ضرورت اجتناب ناپذیر است. تبیین و توصیف امنیت اجتماعی نظام شهری در آینده می­تواند از بروز انواع ناهنجاری­های اجتماعی بکاهد. این پژوهش با واکاوی و تدوین ابعاد تبیین­کننده امنیت اجتماعی نظام شهری ایران از منظر آینده‌پژوهی برای پاسخ به این سوال که کدام تعریف و نظام شاخص‌سازی برای تبیین امنیت اجتماعی در نظام شهری ایران مناسب است، از روش توصیفی– تحلیلی، تحلیل عاملی­اکتشافی و تحلیل شبکه‌ای استفاده می‌کند. ابزار تحقیق نیز بدین شرح می­باشد‌که، ابتدا منابع کتابخانه‌ای و پایگاه­های مجلات تخصصی مرتبط با حوزه امنیت و طرح‌های پژوهشی انجام شده توسط سازمان‌های مرتبط مورد جستجو و مطالعه قرار گرفته، سپس با تحلیل مطالعات انجام شده و تدقیق و تبیین آنها شاخص‌های اصلی عمومی احصاء گردید. بر اساس یافته‌های تحقیق، ابعاد اصلی برای سنجش امنیت اجتماعی در نظام شهری ایران شامل بُعد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، سیاسی، امنیت جانی و ناموسی، دینی و اسلامی، زیست محیطی و محیطی (کالبدی - فضایی) می‌باشد که بر اساس مؤلفه‌ها و شاخص‌های کاربردی در سکونت‌گاه‌­های شهری احصاء گردیدند. در نهایت بر اساس تلفیق تحلیل عاملی و تحلیل شبکه­ای اولویت‌بندی مؤلفه‌ها و شاخص‌ها در نظام شهری آینده به دست آمد.
کلیدواژه‌ها

  • افتخاری، اصغر. و نصری، قدیر. (1391). روش و نظریه در امنیت پژوهی، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • افسری، رسول. و زبردست، اسفندیار. (1396). تحلیل نقش گردشگری در توسعه پایدار منظقه­ای و رتبه بندی عوامل تاثیر گذار آن(مطالعه موردی: شهرستان مراغه)، فصلنامه جغرافیا و توسعه ناحیه­ای، 28 (1): 77-100.
  • بهرام، بیات. (1387). تبیین جامعه شناختی احساس امنیت در بین شهروندان تهرانی، رساله دکتری گروه جامعه شناسی، دانشگاه اصفهان.
  • بوزان، باری. (1378). مردم، دولت‌ها، هراس، تهران: انتشارات پژوهشگاه مطالعات راهبردی.
  • بیات، بهرام. (1388). جامعه شناسی احساس امنیت، تهران: انتشارات امیرکبیر.
  • پورجعفر، محمدرضا.، محمودی­نژاد، هادی.، رفیعیان، مجتبی. و انصاری، مجتبی. (1387). ارتقا امنیت محیطی و کاهش جرایم شهری با تاکید بر رویکرد C.P.T.E.D،  نشریه بین المللی مهندسی صنایع و مدیریت تولید، 6: 73-82.
  • تاجبخش، غلامرضا.، جوانمرد، کرم­اله. و طرفی، علیرضا. (1392). تحلیل رابطه بین سرمایه اجتماعی و احساس امنیت اجتماعی در شهر حمیدیه، فصلنامه مطالعات امنیت اجتماعی، 33: 45-13.
  • تاجبخش، کیان.، ثقفی، مراد. و کوهشتانی­نژاد، مسعود. (1382). سرمایه اجتماعی و سیاست‌های اجتماعی، فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، 3 (10): 155-200.
  • جیکوبز، جین. (1386). مرگ و زندگی در شهرهای بزرگ آمریکایی، ترجمه­ی حمیدرضا پارسی، آرزو افلاطونی، تهران، دانشگاه تهران.
  • حاجیانی، ابراهیم. (1395). امنیت هویت: مبانی و چارچوب مفهومی، مجله جامعه­شناسی ایران، 16 (4): 35-3.
  • رجبلو، علی.، کمالی، افسانه.، رازکردانی­شراهی، فاطمه. (1394). بررسی رابطه هویت ملی و احساس امنیت اجتماعی در میان شهروندان بالاتر از 18 سال شهر تهران، مجله جامعه‌شناسی ایران، 16 (4): 59-36.
  • شکوری، شیده. (1395). شناسایی ویژگی‌های محیطی تاثیر گذار بر احساس امنیت بانوان در فضاهای شهری، فصلنامه مطالعات شهری، 21: 91-77.
  • شماعی، علی.، شاهی­میرزا، محمدعین. و ملکان، جواد. (1391). بررسی عوامل و پدیده­های موثر بر بروز جرایم و آسیب­های اجتماعی در کلانشهرها (با تاکید بر مناطق حاشیه­نشین)، فصلنامه سپهر، 83: 50-45.
  • شیخی، محمدتقی.، کمالی، افسانه. و جهان آرای، ثریا. (1390). بررسی رابطه سرمایه اجتماعی با احساس امنیت اجتماعی در میان مادران کودکان کم توان ذهنی، نشریه برنامه­ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، 8: 66-37.
  • صمدی بگه‌جان، جمیل. (1384). امنیت اجتماعی در شهر سنندج، پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد، دانشکدة علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.
  • علیمردانی، مسعود.، شرقی، علی. و مهدنشین، نیره. (1395). بررسی نقش امنیت در سرزندگی و حیات شبانه فضاهای عمومی شهری، دو فصلنامه­ی هنرهای کاربردی، 18: 26-15.
  • غفاری، غلامرضا. (1390). سرمایه اجتماعی و امنیت انتظامی، تهران: نشر جامعه شناسان.
  • فاضل­نیا، غریب.، رجائی، مسعود. و حکیم دوست، یاسر. (1393). کاربرد تحلیل عاملی در ارزیابی توسعه مکانی  فضایی مناطق روستایی شهرستان تنکابن، فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری -  منطقه‌ای، 10: 112-97.
  • فراهانی، شراراه. و میرزایی، محمدمهدی. (1395). تاثیر تهدیدات امنیت زیست محیطی بر امنیت ملی ایران، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی و بین المللی، 192:29-171.
  • فولادوند، محمدمهدی. (1376). قرآن کریم، تهران: دارالقرآن الکریم.
  • قالیباف، محمدباقر.، انصاری­زاده، سلمان. و پرهیز، فریاد. (1389). بررسی و تحلیل نقش کانون­های جرم­خیز در وقوع جرایم شهری، ماهنامه شهرداری­ها، 11: 39-22.
  • کارگر، بهمن. (1389). فضا، جامعه و امنیت اجتماعی در حاشیه جنوبی تهران (شهرستان اسلام شهر)، فصلنامه مطالعات امنیت اجتماعی، 22: 42-13.
  • کاکاوند، یونس.، نوری، علی. و ناصری، الهام. (1398). تبیین رابطه بین هویت ملی و احساس امنیت اجتماعی در شهر کرمانشاه، فصلنامه مطالعات امنیت اجتماعی، 59: 155-131.
  • کلاهچیان، محمود. (1391). معرفت­شناسی امنیت اجتماعی، فصلنامه ره­نامه سیاست­گذاری، 3 (2): 112-89.
  • گراوند، فرشید. و نادی، علی­محمد. (1395). تهدیدات امنیت اجتماعی علیه هویت اجتماعی و راهکار های مقابله با آنها در کشور جمهوری اسلامی ایران، اولین همایش ملی آینده پژوهی، علوم انسانی و امنیت اجتماعی، دفتر تحقیقات کاربردی فرماندهی انتظامی استان لرستان.
  • محمدی­ده چشمه، مصطفی. و علیزاده، هادی. (1396). ارزیابی مولفه­های امنیت شهری بر پایه رویکرد ساختارگرا مورد شناسی: شهر ارومیه، فصلنامه سپهر، 104: 158-146.
  • مهانیان، علیرضا. (1394). طرح جامع مطالعات امنیت اجتماعی، تهران: مرکز مطالعات جامعه و امنیت.
  • نصری، قدیر. (1390). درآمدی نظری بر امنیت جامعه­ای (مفاهیم مولفه­ها و نظریه­ها)، تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی.
  • یزدان­پناه­درو، کیومرث. (1388). تغییرات مدل­های ژئوپلیتیکی امنیت در عصر حاضر، فصلنامه بین المللی ژئوپلیتیک، 15: 115-98.

 

  • Alford, R. P. (2012). A broken windows theory of international corruption. Ohio St. LJ73, 1253.‏
  • Brimmer, E. (2006). Transforming homeland security: US and European Approaches. Center for Transatlantic Relations, Paul H. Nitze School of Advanced International Studies, Johns Hopkins University.‏
  • Christensen, T., Lægreid, P., & Rykkja, L. H. (2019). How to Balance Individual Rights and Societal Security? The View of Civil Servants. Studies in Conflict & Terrorism, 1-17.‏
  • Clarke, V. (1997).Situational Crime Prevention: Successful Case Studies, 2nd edition, New York, Harrow & Hesston.
  • Cozens, P. M. (2002). Sustainable urban development and crime prevention through environmental design for the British city. Towards an effective urban environmentalism for the 21st century. Cities19(2), 129-137.‏
  • Cześnik, M. (2006). Voter turnout and democratic legitimacy in Central Eastern Europe. Polish Sociological Review156(4), 449-470.‏
  • Drags and Crime Prevention Committee. (2013). Inquiry into the Application of Safer Degine Principals and Crime Prevention through Environmental Design. Authority   Government Printer for State of Victoria.
  • Effendi, Y. (2019). Societal Security and Human Development: An Indonesian-Islam Perspective. Journal of Islamic Civilization1(1), 17-29.‏
  • Emerson, J., Esty, D. & Angel, H. (2012). Environmental Performance Index and Pilot Trend EnvironmentalPerformance Index. Yale Center for Environmental Law and Policy, Yale University.
  • Jacobs, J. (1965). The Dead and Life of Great American Cities, Random House.
  • Kelly, E. & Crabtree, D. (2009). Securing the Built Environment: Analysis Crime Prevention through Environmental Design, Ball State University, Muncie, Indiana.
  • Kitchen, T., & Schneider, R. H. (2007). Crime prevention and the built environment. Routledge.‏
  • Komeyli, Mohammad. (2008). Urban Identity Cognition of Bandar-Abbas. Soffeh Journal, 17(46), 167-180.
  • Lin, N. (2001). Social Capital: A Theory of Social Structure and Action, Cambridge University press.
  • Loginova, J. (2018). Achieving Human and Societal Security in Oil Producing Regions: A Komi-Izhma Community Perspective from Pripechor’e, Russia. In Human and Societal Security in the Circumpolar Arctic (pp. 191-211). Brill Nijhoff.‏
  • Lyon, D. (2007). Surveillance, security and social sorting: emerging research priorities. International criminal justice review17(3), 161-170.‏
  • Minner, J. & Lim, B.)2005(. Measuring Crime Prevention through Environmental Design, Journal of Architectural and PlanningResearch, vol. 330.
  • Newman, O. (1973). Defensible Spaces: People & Design in Violent City, Architectural Press.
  • Reynald, D. M., & Elffers, H. (2009). The future of Newman's Defensible Space Theory: Linking Defensible Space and the routine activities of place. European Journal of Criminology6(1), 25-46.‏
  • Siebel, W., & Wehrheim, J. (2006). Security and the urban public sphere. German policy studies3(1), 19.‏
  • Weisburd,  D. (2004).   Criminal  Careers   of   Places:   a    Longitudinal    Study, U.S. Department  of      Justice,      National        Institute        of        Justice.

Zebardast, E. (2013). Constructing a social vulnerability index to earthquake hazards using a hybrid factor analysis and analytic network process (F’ANP) model. Natural hazards65(3), 1331-1359.‏