آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

شناسایی پیشران‌ها و عوامل کلیدی مؤثر در سناریوهای جنگ نرم محتمل علیه نیروهای مسلح ج.ا ایران

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا
2 مدرس دانشگاه هوایی شهید ستاری
چکیده
در عصر حاضر، جنگ چارچوب گفتمانی ویژه‌ای یافته و تغییر و تحولاتی اساسی داشته است، راهبردهای دشمنان خصوصاً آمریکای جهان­خوار به سمت رویکردهای هوشمند در قالب جنگ ‌نرم پیش رفته و نیروهای مسلح کشور یکی از اهداف ویژه­ی آنان در حوزه ضربه زدن به بدنه نظام پابرجای ج.ا.ایران می­باشد. این مقاله باهدف شناسایی سناریوهای جنگ نرم محتمل دشمن علیه نیروهای مسلح ج.ا.ایران و همچنین تبیین عوامل کلیدی مؤثر و پیشران­های بسترساز آن از طریق به‌کارگیری روش سناریونویسی و انجام مصاحبه با تعدادی از نخبگان سیاسی- امنیتی آشنا با موضوع در یک پنل خبرگی (گروه کانونی) به تعداد 10 نفر با رویکرد کاربردی- توسعه­ای انجام پذیرفته که ماحصل آن احصاء چهار سناریوی محتمل «تفرقه و تضاد»، «تحریم و ارتداد»، «فریب و فرافکنی» و «استحاله و نفوذ» و شناسایی 12 عامل کلیدی و پنج پیشران اصلی مؤثر و تعیین میزان تأثیرگذاری آن­ها بر هر سناریو به شرح ذیل می­باشد: مهم­ترین عوامل کلیدی­ اثرگذار بر سناریوها، هماهنگی و وحدت میان نیروهای مسلح و سطوح مختلف جامعه، وحدت و همدلی میان فرماندهان و مسئولین نظام حکومتی، هویت دینی و باورهای انقلابی، هماهنگی و وحدت بین کارکنان نیروهای مسلح به‌ویژه میان ارکان مختلف آن و استحاله دینی، فرهنگی، رفتاری و اجتماعی و مهم­ترین پیشران­های اثرگذار بر عوامل کلیدی­ به ترتیب اولویت اقتصادی، مدیریتی، اجتماعی و فرهنگی، سیاسی و نهایتاً علم و فناوری ارزیابی گردید.
کلیدواژه‌ها

  • اشرافی، مرتضی. (1385). تاریخ افکار سیاسی در غرب، قم: انتشارات قدس.
  • افتخاری، اصغر. (1385). کالبدشکافی تهدید، تهران: دانشگاه و پژوهشکده فرماندهی و ستاد.
  • افتخاری، اصغر. و شعبانی، ناصر. (1389). قدرت نرم و نبرد نامتقارن، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
  • امام خامنه‌ای(مدظله­العالی). مجموعه بیانات، قابل‌دسترسی در: www. khamenei.ir.
  • آقابخشی، علی. و افشاری­راد، مینو. (1386). فرهنگ علوم سیاسی، تهران: نشر چاپار.
  • باقری­چوکامی، سیامک. (1394). جنگ نرم (واکاوی مفهومی ‌و الگوهای راهبردی)، تهران: انتشارات دانشگاه عالی دفاع ملی.
  • حسینی، سید حسین. (1390). ارتباط اقناعی از آموزه‌های عملی تا یافته‌های علمی، تهران: انتشارات دانشگاه جامع امام حسین(ع).
  • دهقانی فیروز‌آبادی، سید جلال. (1390).  فناوری‌های قدرت در جنگ نرم، تهران: فصلنامه مطالعات راهبردی، سال چهاردهم، شماره 51.
  • ستاری­خواه، علی. (1393). آینده‌پژوهی و سناریونویسی کاربردی، تهران: انتشارات قرارگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء (ص).
  • شاه‌محمدی، عبدالرضا. (1382). وسایل ارتباطی، سربازان اصلی میدان جنگ‌های نوین؛
    تهران :فصلنامه پژوهش و سنجش، 10 (34).
  • شوارتز، پیتر. (1390). برنامه‌ریزی برای آینده در دنیایی با عدم قطعیت، ترجمه عزیز علیزاده، تهران: انتشارات مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی، موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.
  • شیرازی، محمد. (1376). جنگ روانی و تبلیغات، مفاهیم و کارکردها، تهران: انتشارات نمایندگی ولی فقیه در سپاه.
  • ضیایی بیگدلی، محمد‌رضا. (1363). حقوق بین‌الملل عمومی، تهران: انتشارات کتابخانة گنج دانش.
  • عبدالله­خانی، علی (1388). طرح‌ریزی الگوی کلان امنیت نرم، فصلنامه مدیریت بحران، 2 (3و4).
  • عبدالله­خانی، علی. (1385). رویکردها و طرح های امریکایی در باره ایران، تهران: انتشارات موسسه فرهنگی مطالعاتی ابرار معاصر.
  • عبدالله‌خانی، علی. و کاردان، عباس. (1390)، رویکردها و طرح‌های آمریکایی درباره ایران، تهران: انتشارت مؤسسه مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران.
  • گروه مطالعات جنگ نرم. (1388). جنگ نرم: از تهدید تا پاسخ، فصلنامه مدیریت بحران و وضعیت های اضطراری، 1 (3و4).
  • ماه‌پیشانیان، مهسا. (1386). راهکارهای آمریکا برای جنگ نرم با جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه تخصصی عملیات روانی، 5 (18).
  • متقی، ابراهیم. (1389). ارزیابی مقایسه‌ای تهدیدهای آمریکا در برخورد با ایران، فصلنامه آفاق، 3 (9).
  • متقی، ابراهیم. (1389). نشانه‌شناسی و تبارشناسی انقلاب‌های رنگی، فصلنامه مطالعات بسیج، شماره 46.
  • مک لین، ایان. (1381). فرهنگ علوم سیاسی آکسفورد، ترجمه حمید احمدی، تهران: نشر میزان.
  • مکارم شیرازى، ناصر. (1373). قرآن کریم،  قم: انتشارات دارالقرآن الکلیم (دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامى)، چاپ دوم.
  • ممتاز، جمشید. (1377). حقوق بشر در تحولات بین‌المللی، تهران: نشر دادگستر.
  • نائینی، علی‌محمد. (1389). درآمدی بر ماهیت‌شناسی جنگ نرم، فصلنامه راهبرد دفاعی، 7 (28).
  • نصر، صلاح. (1380). جنگ روانی، ترجمه محمود حقیقت کاشانی، تهران: انتشارات سروش.
  • الیاسی، حسین. (1388). مقدمه‌ای بر ماهیت، ابعاد و مبانی تهدیدات نرم، مندرج در: قدرت نرم و جنگ نرم؛ ازنظریِ تا عمل، تهران: نشر ساقی.