زمینه و هدف: مهاجرت اتباع افغانستانی به ایران یکی از پایدارترین و ‏اثرگذارترین جریان‌های مهاجرتی در منطقه است که تحت تأثیر ‏‏متغیرهای گوناگون شکل گرفته است. استمرار این روند و تحولات آن، ‏ضرورت به‌کارگیری ‏آینده‌پژوهی را برای درک پویایی‌ها و عدم‌قطعیت‌های ‏کلیدی در مدیریت آن آشکار می‌سازد. هدف این پژوهش، ‏شناسایی ‏مهم‌ترین عدم‌قطعیت‌های اثرگذار بر آینده مدیریت مهاجرت اتباع ‏افغانستانی به ایران در افق 10 ساله است.‏
روش‌ها: این پژوهش از نوع کاربردی و تحلیلی–اکتشافی است و با رویکرد ‏ترکیبی انجام شده است. داده‌ها از ‏طریق مطالعات کتابخانه‌ای، پنل ‏تخصصی و مصاحبه عمیق با خبرگان حوزه‌های سیاسی، امنیتی، ‏اقتصادی و ‏اجتماعی گردآوری و با استفاده از نرم‌افزار ‏MICMAC‏ ، ‏روابط میان متغیرها تحلیل ‏شد.‏
یافته‌ها: در گام نخست، ۴۰ عامل مؤثر بر آینده مهاجرت در قالب هشت ‏شاخص اصلی شناسایی شد. ‏تحلیل ساختاری نشان داد حدود ۶۴ درصد ‏روابط میان متغیرها دارای اثرگذاری مستقیم یا بالقوه است. از میان این ‏عوامل، ‏چهار عامل شامل رویکردهای کلان ایران در قبال مهاجران، نوع ‏سیاست‌گذاری مهاجرتی، میزان شناسایی حکومت طالبان از ‏سوی جامعه ‏جهانی و میزان نظم و ثبات عمومی در افغانستان به‌عنوان عدم‌قطعیت‌های ‏کلیدی تعیین شدند.‏
نتیجه‌گیری‌ها: نتایج نشان داد که آینده مهاجرت اتباع افغانستانی به ‏ایران نه از اثر منفرد این عوامل، بلکه از برهم‌کنش آنها شکل می‌گیرد. ‏‏هم‌زمانی بی‌ثباتی افغانستان با عدم شناسایی طالبان، رویکرد قبض‌محور و ‏سیاست‌گذاری واکنشی می‌تواند ریسک‌های ‏اجتماعی، مرزی و امنیتی را ‏تشدید کند، در حالی که رویکرد توسعه‌محور و سیاست‌گذاری ‏آینده‌نگر، حتی در شرایط ‏بی‌ثباتی می‌تواند تاب‌آوری ‏نظام مهاجرتی را افزایش دهد.‏