نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی
نویسندگان
1
دانشجوی دکتری مدیریت دفاعی، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران،
2
استادیار علوم دفاعی راهبردی، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران
3
دانشیار مهندسی مخابرات، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران
10.22034/dfsr.2026.2094825.2049
چکیده
زمینه و هدف: تحول در قدرت هوایی در جنگ‌های نوین، صرفاً با نوسازی تجهیزات و افزایش سامانه‌های رزمی محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند بازآرایی هم‌زمان دکترین، چرخه تصمیم‌گیری، برتری شناختی و هم‌افزایی عملیاتی است. هدف این پژوهش، طراحی و اعتبارسنجی الگویی برای تبیین نقش دکترین و هم‌افزایی عملیاتی به‌عنوان پیشران تحقق انقلاب در امور نظامی در نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران است.
روش‌ها: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی - توسعه‌ای و از نظر رویکرد، آمیخته اکتشافی متوالی است. در بخش کیفی، تحلیل محتوای کیفی استقرایی با کدگذاری باز، محوری و انتخابی در نرم‌افزار اطلس‌تی‌آی انجام شد و ۲۸ عامل در قالب سه مقوله اصلی استخراج گردید. در بخش کمی، داده‌های حاصل از ۲۰۰ پرسش‌نامه تکمیل‌شده توسط فرماندهان ارشد و اعضای هیئت‌علمی مرتبط، با مدل‌یابی معادلات ساختاری و نرم‌افزار اسمارت‌پی‌ال‌اس تحلیل شد.
یافته‌ها: سه مقوله «تحول مفهومی دکترین عملیات هوایی»، «چرخه تصمیم، ابتکار عمل و برتری شناختی» و «هم‌افزایی راهبردی و یکپارچگی عملیات هوایی» اثر مثبت و معناداری بر سازه اصلی دارند. بیشترین اثر مربوط به هم‌افزایی راهبردی و یکپارچگی عملیات هوایی بود. مدل پژوهش ۷۹ درصد از واریانس سازه دکترین و هم‌افزایی عملیاتی را تبیین کرد.
نتیجه‌گیری‌ها: تحقق انقلاب در امور نظامی در نهاجا مستلزم گذار از سامانه محوری به تأثیر محوری، از واکنش محوری به ابتکار محوری و از عملیات منفرد به هم‌افزایی راهبردی و یکپارچگی عملیاتی است؛ بنابراین، دکترین و هم‌افزایی عملیاتی، پیشران اصلی انقلاب در امور نظامی در نهاجا محسوب می‌شوند.
تازه های تحقیق
توصیه‌های کلیدی برای سیاست‌گذاران دفاعی
o بازطراحی دکترین عملیات هوایی: گذار از رویکرد پلتفرم محور به الگوی تأثیر محور و عملیات چنددامنه‌ای
o ارتقای برتری شناختی: توسعه معماری اطلاعاتی یکپارچه برای تسریع چرخه تصمیم در شرایط عدم قطعیت
o نهادینه‌سازی هم‌افزایی عملیاتی: ایجاد سازوکارهای دائمی برای طرح‌ریزی و اجرای عملیات مشترک
o هم‌راستاسازی فناوری و سازمان: همگام‌سازی نوسازی تجهیزات با تحولات دکترینی، آموزشی و ساختاری
o استقرار نظام ارزیابی عملکرد: جایگزینی شاخص‌های صرفاً کمی با سنجه‌های اثربخشی، تعامل‌پذیری و انعطاف‌پذیری عملیاتی
o پایش و به‌روزرسانی دکترین: ایجاد سازوکار نهادی پایدار برای پایش محیط تهدید و اصلاح مستمر دکترین
کلیدواژه‌ها
موضوعات
