آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

ایران و نظام‌های موازنه هوشمند: سناریوهای جدید بازدارندگی شبکه‌ای در مواجهه با ائتلاف‌های نوین منطقه‌ای

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسنده
مهدی عباسی
استادیار، گروه علوم سیاسی دانشگاه پیام نور، تهران،ایران
10.22034/dfsr.2026.2088745.2016
چکیده
زمینه و هدف: تحول محیط امنیتی آسیای جنوب غربی و شکل‌گیری ائتلاف‌های نوین منطقه‌ای موجب شده است که بازدارندگی از الگوی کلاسیک نظامی فاصله گرفته و به سمت ساختارهای شبکه‌ای، ترکیبی و میان‌دامنه‌ای حرکت کند. در این چارچوب، جمهوری اسلامی ایران نیز به‌تدریج به سمت نوعی «بازدارندگی شبکه‌ای» مبتنی بر ظرفیت‌های سایبری، پهپادی، اطلاعاتی، ژئواکونومیک و عمق منطقه‌ای حرکت کرده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل سناریوهای آینده موازنه هوشمند ایران در مواجهه با ائتلاف‌های نوین منطقه‌ای انجام شده است.
روش‌: پژوهش با رویکردی کیفی، تطبیقی و آینده‌پژوهانه انجام شده است. داده‌ها از طریق تحلیل اسناد راهبردی، گزارش‌های امنیتی و منابع علمی گردآوری شد. برای شناسایی پیشران‌ها از تحلیل ساختاری و فن اثرات متقابل، برای سنجش ظرفیت بازدارندگی از شاخص‌سازی تطبیقی و برای ترسیم سناریوها از منطق عدم‌قطعیت‌های بحرانی و تحلیل حساسیت استفاده شد.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که «موازنه هوشمند پایدار»، مبتنی بر بازدارندگی شبکه‌ای، قابلیت‌های میان‌دامنه‌ای و تاب‌آوری راهبردی، مطلوب‌ترین سناریو برای ایران در مواجهه با ائتلاف‌های نوین منطقه‌ای است.
نتیجه‌گیری‌: تهدید اصلی هایپرسونیک‌ها نه در قدرت تخریب، بلکه در اختلال فرآیند تصمیم‌گیری و ادراک نهفته است. برای مدیریت ریسک تشدید ناخواسته، بازتعریف مفهوم ثبات راهبردی، حفظ «انسان در حلقه تصمیم»، توسعه رژیم‌های شفافیت و دیپلماسی پیشگیرانه ضروری است.
کلیدواژه‌ها
بازدارندگی شبکه‌ای
موازنه هوشمند
آینده‌پژوهی امنیتی
بازدارندگی میان‌دامنه‌ای
ائتلاف‌های منطقه‌ای
جنگ ترکیبی
موضوعات
آینده‌پژوهی دفاعی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 مرداد 1405