زمینه و هدف: در فضای تحولات شتابان فرهنگی، رسانه‌ای و شناختی، صیانت از هویت فرهنگی جوامع در برابر تعارض‌های گفتمانی و الگوهای رقیب تمدنی، به مسئله‌ای مهم در حکمرانی فرهنگی تبدیل شده است.
پژوهش حاضر با فرض بیانیه گام دوم انقلاب به‌مثابه سند چشم‌انداز جمهوری اسلامی ایران در افق ۱۴۳۰، با هدف تبیین چشم‌انداز دفاع فرهنگی و شناسایی ابعاد، شاخص‌ها و سناریوهای پیش‌روی آن انجام شده است.
روش‌ها: از نظر هدف، کاربردی ـ توسعه‌ای و از نظر ماهیت، کیفی است و با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تحلیل مضمون انجام شده است. داده‌ها از طریق مطالعه کتابخانه‌ای، بررسی اسناد بالادستی، منابع نظری مرتبط و تحلیل محتوای مفهومی بیانیه گام دوم انقلاب گردآوری شده‌اند. .
یافته‌ها: چشم‌انداز دفاع فرهنگی جمهوری اسلامی ایران را می‌توان در شش بُعد هویتی ـ تمدنی، معرفتی ـ اعتقادی، تربیتی ـ نسلی، رسانه‌ای ـ شناختی، اجتماعی ـ مردمی و مدیریتی ـ حکمرانی صورت‌بندی کرد. این ابعاد در پیوندی شبکه‌ای، گذار از رویکردهای منفعل و سلبی به رویکردی فعال، ایجابی، آینده‌نگر و مردم‌پایه را ممکن می‌سازند. همچنین برای هر یک از این ابعاد، شاخص‌های قابل پایش و سه سناریوی محتمل در افق ۱۴۳۰ قابل ارائه است.
نتیجه‌گیری‌ها: ترجمه مفاهیم کلان بیانیه گام دوم به شاخص‌ها، سیاست‌ها و سازوکارهای اجرایی، می‌تواند مبنایی راهبردی برای بازطراحی نظام دفاع فرهنگی کشور و تقویت تاب‌آوری هویتی جامعه فراهم کند. بر این اساس، دفاع فرهنگی آینده‌نگر مستلزم حکمرانی منسجم، روایت‌سازی مؤثر و مشارکت فعال اجتماعی در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی است.