1
دانشجوی دکتری تخصصی، گروه مدیریت محیط زیست،گرایش حقوق، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2
استادیار گروه مدیریت محیط زیست، دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
3
استاد، گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/dfsr.2026.2083168.1999
چکیده
زمینه و هدف: آبهای فرامرزی در غرب آسیا طی دهههای اخیر از یک مسئله صرفاً محیطزیستی به متغیری اثرگذار در معادلات امنیتی و دفاعی منطقه تبدیلشدهاند. پروژه آناتولی جنوب شرقی (گاپ) ترکیه با ایجاد عدم تقارن ساختاری در کنترل منابع آب دجله و فرات، پیامدهای زیستمحیطی و انسانی گستردهای برای کشورهای پاییندست، بهویژه ایران، به همراه داشته است. این پژوهش با تمرکز بر ایران، سازوکارهای هیدروهژمونی ترکیه و آثار آن بر امنیت زیستمحیطی–دفاعی منطقه را تبیین میکند. روش: پژوهش با رویکرد کیفی و مبتنی بر آیندهپژوهی تبیینی–ساختاری انجام شده است. دادهها از طریق تحلیل محتوای نظاممند اسناد سیاستی آب ترکیه، اسناد حقوق بینالملل آب و محیطزیست، گزارشهای نهادهای منطقهای و بینالمللی و مطالعات علمی مرتبط گردآوری و تحلیل شدهاند. یافته ها: یافتهها نشان میدهد هیدروهژمونی ترکیه از طریق کنترل زیرساختی جریان آب، خلأهای نهادی و انتقال نامتقارن هزینههای زیستمحیطی بازتولید میشود. پیامدهای این ساختار در قالب تخریب تالابها، بیابانزایی، تشدید ریزگردها و کاهش کیفیت آب، بهصورت فرامرزی به ایران منتقل شده و در قالب ریسکهای دفاعی نرم بروز مییابد. نتیجه گیری: نتایج نشان میدهد آینده امنیت زیستمحیطی–دفاعی ایران به نحوه مداخله هدفمند در ساختارهای هیدروهژمونیک وابسته است. تقویت دیپلماسی آب، همکاریهای منطقهای و ارتقای تابآوری سرزمینی میتواند نقش مؤثری در کاهش آسیبپذیریهای امنیتی ناشی از بحران آب ایفا کند.
ده منش,آلاله , تابش,محمدرضا و جلالیان,عسکر . (1405). هیدروهژمونی ترکیه و آینده امنیت زیستمحیطی ایران و منطقه: رهیافت تبیینی–ساختاری به پروژه گاپ و پیامدهای دفاعی. (e736669). آیندهپژوهی دفاعی, (), e736669 doi: 10.22034/dfsr.2026.2083168.1999
MLA
ده منش,آلاله , , تابش,محمدرضا , و جلالیان,عسکر . "هیدروهژمونی ترکیه و آینده امنیت زیستمحیطی ایران و منطقه: رهیافت تبیینی–ساختاری به پروژه گاپ و پیامدهای دفاعی" .e736669 , آیندهپژوهی دفاعی, , , 1405, e736669. doi: 10.22034/dfsr.2026.2083168.1999
HARVARD
ده منش آلاله, تابش محمدرضا, جلالیان عسکر. (1405). 'هیدروهژمونی ترکیه و آینده امنیت زیستمحیطی ایران و منطقه: رهیافت تبیینی–ساختاری به پروژه گاپ و پیامدهای دفاعی', آیندهپژوهی دفاعی, (), e736669. doi: 10.22034/dfsr.2026.2083168.1999
CHICAGO
آلاله ده منش, محمدرضا تابش و عسکر جلالیان, "هیدروهژمونی ترکیه و آینده امنیت زیستمحیطی ایران و منطقه: رهیافت تبیینی–ساختاری به پروژه گاپ و پیامدهای دفاعی," آیندهپژوهی دفاعی, (1405): e736669, doi: 10.22034/dfsr.2026.2083168.1999
VANCOUVER
ده منش آلاله, تابش محمدرضا, جلالیان عسکر. هیدروهژمونی ترکیه و آینده امنیت زیستمحیطی ایران و منطقه: رهیافت تبیینی–ساختاری به پروژه گاپ و پیامدهای دفاعی. DFSR. 1405;():e736669. doi: 10.22034/dfsr.2026.2083168.1999
