1
دانشجوی دکتری تخصصی، گروه مدیریت محیط زیست،گرایش حقوق، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2
استادیار گروه مدیریت محیط زیست، دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
3
استاد، گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/dfsr.2026.2083168.1999
چکیده
زمینه و هدف: آبهای فرامرزی در غرب آسیا طی دهههای اخیر از یک مسئله صرفاً محیطزیستی به متغیری اثرگذار در معادلات امنیتی و دفاعی منطقه تبدیلشدهاند. پروژه آناتولی جنوب شرقی (گاپ) ترکیه با ایجاد عدم تقارن ساختاری در کنترل منابع آب دجله و فرات، پیامدهای زیستمحیطی و انسانی گستردهای برای کشورهای پاییندست، بهویژه ایران، به همراه داشته است. این پژوهش با تمرکز بر ایران، سازوکارهای هیدروهژمونی ترکیه و آثار آن بر امنیت زیستمحیطی–دفاعی منطقه را تبیین میکند. روش: پژوهش با رویکرد کیفی و مبتنی بر آیندهپژوهی تبیینی–ساختاری انجام شده است. دادهها از طریق تحلیل محتوای نظاممند اسناد سیاستی آب ترکیه، اسناد حقوق بینالملل آب و محیطزیست، گزارشهای نهادهای منطقهای و بینالمللی و مطالعات علمی مرتبط گردآوری و تحلیل شدهاند. یافته ها: یافتهها نشان میدهد هیدروهژمونی ترکیه از طریق کنترل زیرساختی جریان آب، خلأهای نهادی و انتقال نامتقارن هزینههای زیستمحیطی بازتولید میشود. پیامدهای این ساختار در قالب تخریب تالابها، بیابانزایی، تشدید ریزگردها و کاهش کیفیت آب، بهصورت فرامرزی به ایران منتقل شده و در قالب ریسکهای دفاعی نرم بروز مییابد. نتیجه گیری: نتایج نشان میدهد آینده امنیت زیستمحیطی–دفاعی ایران به نحوه مداخله هدفمند در ساختارهای هیدروهژمونیک وابسته است. تقویت دیپلماسی آب، همکاریهای منطقهای و ارتقای تابآوری سرزمینی میتواند نقش مؤثری در کاهش آسیبپذیریهای امنیتی ناشی از بحران آب ایفا کند.
ده منش، آلاله، تابش، محمدرضا و جلالیان، عسکر. (1405). هیدروهژمونی ترکیه و آینده امنیت زیستمحیطی ایران و منطقه: رهیافت تبیینی–ساختاری به پروژه گاپ و پیامدهای دفاعی. (e736669). آیندهپژوهی دفاعی، 11(42)، e736669 https://doi.org/10.22034/dfsr.2026.2083168.1999
MLA
ده منش، آلاله، تابش، محمدرضا، و جلالیان، عسکر. "هیدروهژمونی ترکیه و آینده امنیت زیستمحیطی ایران و منطقه: رهیافت تبیینی–ساختاری به پروژه گاپ و پیامدهای دفاعی" .e736669 ، آیندهپژوهی دفاعی، 11، 42، 1405، e736669. doi: 10.22034/dfsr.2026.2083168.1999
HARVARD
ده منش، آلاله، تابش، محمدرضا، و جلالیان، عسکر. (1405). 'هیدروهژمونی ترکیه و آینده امنیت زیستمحیطی ایران و منطقه: رهیافت تبیینی–ساختاری به پروژه گاپ و پیامدهای دفاعی'، آیندهپژوهی دفاعی، 11(42), e736669. doi: 10.22034/dfsr.2026.2083168.1999
CHICAGO
ده منش، آلاله، تابش، محمدرضا و جلالیان، عسکر، "هیدروهژمونی ترکیه و آینده امنیت زیستمحیطی ایران و منطقه: رهیافت تبیینی–ساختاری به پروژه گاپ و پیامدهای دفاعی." آیندهپژوهی دفاعی، 11 42 (1405): e736669, doi: 10.22034/dfsr.2026.2083168.1999
VANCOUVER
ده منش آلاله، تابش محمدرضا، جلالیان عسکر. هیدروهژمونی ترکیه و آینده امنیت زیستمحیطی ایران و منطقه: رهیافت تبیینی–ساختاری به پروژه گاپ و پیامدهای دفاعی. DFSR. 1405;11(42):e736669. doi: 10.22034/dfsr.2026.2083168.1999