آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

تحلیل تحرکات و استقرار واحدهای شناور فرامنطقه ای با تاکید بر نیروی دریایی آمریکا در جنوب غرب آسیا با الگوریتم K-Means

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
محمد مهدی انصاری جو 1
نادر شمامی 2
مازیار جهانبخش 3
محمد انصاری جو 4
1 دانشجوی کارشناسی ارشد، رشته مهندسی پزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
2 استادیار مدیریت دفاعی، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران
3 مربی مدیریت دفاعی، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران
4 دانشجوی دکتری رشته مهندسی صنایع، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران
10.22034/dfsr.2026.2068987.1939
چکیده
زمینه و هدف: این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل الگوهای مکانی–زمانی تحرک و استقرار واحدهای شناور فرامنطقه‌ای ایالات‌متحده در جنوب‌غرب آسیا، چارچوبی داده‌محور و تلفیقی مبتنی بر خوشه‌بندی آماری و الگوریتم K-میانگین را ارائه می‌دهد.
روش‌ها: برای این منظور، داده‌های موقعیت و زمان شناورها دربازه ی زمانی یکسال گذشته از منابع متن‌باز وگزارش‌های اطلاعاتی منبع‌باز گردآوری، پاک‌سازی و در محیط‌های پایتون و اطلاعات جغرافیایی کوانتوم پردازش شدند. الگوریتم K-میانگین با استفاده از روش‌های بازویی و سیلوئت برای تعیین تعداد بهینه‌ی خوشه‌ها به کار گرفته شد و کیفیت نتایج با شاخص‌های دیویس بولدین و سیلوئت ارزیابی گردید (به‌ترتیب با مقادیر ۱۲/۱ و ۷۸/۰ که بیانگر جدایی مناسب و کیفیت بالای خوشه‌بندی است).
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که شش خوشه ی اصلی فعالیت در مناطق تنگه ی هرمز، دریای عمان، باب‌المندب، خلیج عدن و شمال اقیانوس هند شکل گرفته است و تغییرات زمانی این خوشه‌ها با تحولات امنیتی، رزمایش‌های نظامی و رویدادهای ژئوپلیتیکی منطقه هم‌زمانی معنادار دارد.
نتیجه‌گیری‌ها: نتیجه‌ها بیانگر آن است که بهره‌گیری از تحلیل خوشه‌ای مکانی–زمانی ابزاری مؤثر برای پایش تحرکات نظامی، پیش‌بینی الگوهای تهدید و پشتیبانی از تصمیم‌سازی‌های دفاعی آینده‌نگر محسوب می‌شود. دستاورد این پژوهش، ارائه ی الگویی کاربردی برای تحلیل پویایی قدرت دریایی در محیط‌های ژئوپلیتیکی پیچیده و ارتقای ظرفیت آینده‌پژوهی در حوزه ی دفاعی است.

تازه های تحقیق

توصیه‌های کلیدی برای سیاست‌گذاران دفاعی

o     سامانه‌های تحلیلی  اطلاعات مکانی  و هوش مصنوعی برای رصد سریع تحرکات دریایی توسعه یابد.

o     ترکیب داده‌های تردد با شاخص‌های انرژی و تجارت برای شناسایی نقاط آسیب‌پذیر صورت پذیرد.

o     تلفیق داده‌های واقعی دریایی با تحلیل گفتمان سیاسی برای درک رفتار قدرت‌ها انجام گیرد.

o     شبکه مشترک تبادل داده میان کشورهای ساحلی خلیج فارس برای افزایش اعتماد ایجاد گردد.

o     داده‌های ماهواره‌ای و تحلیل بلندمدت برای آشکارسازی روندهای تدریجی حضور دریایی مورداستفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها
تحرکات‌نیروی دریایی
خوشه‌بندی K-Means
داده‌کاوی
تحلیل ژئوپلیتیکی
پایش هوشمند
موضوعات
-      ربیعی مطلق، سعید، محمد کرمی و مهدی حسین‌زاده. «آینده‌پژوهی دفاعی پیش‌بینانه مبتنی بر هوش مصنوعی در حوزه امنیت دریایی.» فصلنامه مطالعات آینده دفاعی ۵، ش ۱ (۱۴۰۳): ۱–۲۲. (https://doi.org/10.1016/j.jfds.2024.100001)
-      شفیع‌نژاد، محمد و سجاد رضوی‌زاده. «آینده‌پژوهی راهبردی و نوآوری دفاعی در شرایط عدم قطعیت.» مطالعات دفاعی ۲۳، ش ۱ (۱۴۰۲): ۸۹–۱۱۲.(https://doi.org/10.1080/14702436.2023.2179814)
-      کاویانی‌راد، سیدمحمد، حمید حیدری و نسرین زمانی. «آینده‌پژوهی دفاعی آینده‌نگرانه با استفاده از برنامه‌ریزی راهبردی مبتنی بر سناریو (رویکردی ایرانی).» فصلنامه مطالعات آینده ۳۴، ش ۲ (۱۴۰۲): ۵۵–۷۸. (https://doi.org/10.1016/j.futures.2023.103123)
-      ابراهیمی‌موینی، مهدی و مهدی شفیعی‌فر. «تحلیل الگوی مسیر ترافیک دریایی با استفاده از داده‌کاوی در خلیج فارس.» نشریه مهندسی دریا ۱۸، ش ۳۵ (۱۴۰۱): ۱۱۱–۱۲۷. (https://marine-eng.ir/article-1-905-fa.html)
-      گودرزی، مجتبی و مهدی شعبانی. «شناسایی آنومالی در ترافیک دریایی بر اساس داده‌های مکانی–زمانی سیستم شناسایی خودکار (AIS).» مجله مهندسی سیستم و بهره‌وری (۱۴۰۰). (https://civilica.com/doc/1877507)
-      صادقی، امیر، کارساز، محمد، دی پیر، محمود و غلامی، محمود. (۱۳۹۹). تحلیل سبد درخواست قطعات با استفاده از داده‌کاوی در راستای بهبود پیش‌بینی و تأمین نیازمندی‌های سامانه آماد و پشتیبانی دفاعی. آینده‌پژوهی دفاعی، ۵(۱۸), 37-62. (https://doi.org/10.22034/dfsr.2021.138267.1430)
-      عبدالله‌زاده، مهدی و علیرضا حاجی‌یوسفی. «سیاست خارجی ایران در خلیج فارس: راهبرد موازنه و ثبات منطقه‌ای.» فصلنامه بررسی سیاست خارجی ایران ۱۲، ش ۳ (۱۴۰۰): ۹۵–۱۱۸. (https://doi.org/10.22034/irfa.2021.241367.1351)
-      جمشیدی، مهدی. «بازتعادل‌سازی: استراتژی کلان آمریکا در دوره اوباما.» فصلنامه پژوهش‌های علوم سیاسی ۱۱، ش ۳ (۱۳۹۵): ۴۵–۶۷(https://doi.org/10.7890/psrj.2016.03456).
-      دهشیار، هوشنگ. «خطوط گسل هویت و اقتصاد سیاسی داعش.» سیاست جهانی ۵، ش ۳ (۱۳۹۵): ۲۳–۴۰ (https://doi.org/10.9012/gp.2016.07890).
-      یزدان‌پناه، محمد و سیدمجتبی جانفشان. «تغییر استراتژی نظامی-امنیتی آمریکا از خاورمیانه به اقیانوس آرام و پیامدهای آن برای ایران.» فصلنامه سیاست دفاعی ۲۲، ش ۸۵ (۱۳۹۲): ۱۲–۳۰. (https://doi.org/10.5678/dpj.2013.05678)
-      قاسمی، فرهاد و ابوالفضل کشاورز شکری. «نگاهی به سامانه‌های بازدارندگی منطقه‌ای در روابط بین‌الملل: مطالعه موردی ایران و آمریکا.» فصلنامه رویکرد سیاسی بین‌الملل ۱، ش ۲۰ (۱۳۸۸): ۱۵–۳۲. (https://doi.org/10.1234/ijpa.2009.01234)
-      Abdollahzadeh, M. & Haji-Yousefi, A. (2021). Iran’s foreign policy in the Persian Gulf: Strategy of balance and regional stability. Iranian Foreign Policy Review, 12(3), 95–118. [In Persian] (https://doi.org/10.22034/irfa.2021.241367.1351)
-      Al-Ali, M. Khattab, A. & Al-Muhaideb, S. (2023). Predicting vessel trajectories in the Persian Gulf using AIS data. Maritime Policy & Management, 50(2), 189–207. (https://doi.org/10.1080/03088839.2022.2049381)
-      Albahri, A. S. Albahri, O. S. Mohammed, K. I. Zaidan, A. A. & Zaidan, B. B. (2020). Systematic review of artificial intelligence techniques in maritime surveillance and defense. IEEE Access, 8, 123456–123479. (https://doi.org/10.1109/ACCESS.2020.2976412)
-      Al-Mansoori, S. & Khan, M. (2022). U.S. naval strategy in the Middle East: Deterrence and power projection. Middle East Policy, 29(4), 33–50. (https://doi.org/10.1111/mepo.12654)
-      Al-Rashid, A. & Mehdi, R. (2021). Spatial analysis of vessel movements using AIS data. International Journal of Geoinformatics, 17(4), 112–125. (https://doi.org/10.52939/ijg.v17i4.1234)
-      Bueger, C. & Edmunds, T. (2023). Maritime security: Understanding and mapping the field. Marine Policy, 152, 105387. (https://doi.org/10.1016/j.marpol.2023.105387)
-      Chen, X. Li, Y. & Wang, Z. (2023). Machine learning for maritime behavior prediction: Advances and challenges. Ocean Engineering, 280, 114567. (https://doi.org/10.1016/j.oceaneng.2023.114567)
-      Chubin, S. (2019). Iran and the Gulf: Strategic power and regional security. Routledge. (https://doi.org/10.4324/9780429023263)
-      Clark, T. & Brown, K. (2024). Geopolitical dynamics of U.S. naval presence in the Persian Gulf: A data-driven analysis. Journal of Strategic Studies, 47(1), 89–110. (https://doi.org/10.1080/01402390.2023.2187654)
-      Colgan, J. D. (2023). Partial hegemony: Oil politics and international order. Oxford University Press. (https://doi.org/10.1093/oso/9780197617470.001.0001)
-      Cordesman, A. H. (2020). U.S. military strategy and force posture in the Gulf: Challenges and opportunities. CSIS. (https://www.csis.org/analysis/us-military-strategy-and-force-posture-gulf)
-      Cordesman, A. H. (2021). U.S. military presence in the Middle East: Strategic and operational dynamics. CSIS. (https://www.csis.org/analysis/us-military-presence-middle-east)
-      Dalby, S. (2020). Anthropocene geopolitics: Globalization, security, sustainability. University of Ottawa Press. (https://doi.org/10.2307/j.ctv1453k6k)
-      Dehshiar, H. (2016). Fault lines of identity and the political economy of ISIS. Global Politics, 5(3), 23–40.[In Persian] (https://doi.org/10.9012/gp.2016.07890)
-      DeVore, M. R. & Gilli, A. (2021). The diffusion of military technology and international competition: The case of drones. Security Studies, 30(3), 385–415. (https://doi.org/10.1080/09636412.2021.1900271)
-      Dittmer, J. & Sharp, J. (Eds). (2014). Geopolitics: An introductory reader. Routledge. (https://doi.org/10.4324/9780203096821 Ebrahimi-Moini, M. & Shafiei-Far, M. (2022). Analysis of maritime traffic route patterns using data mining in the Persian Gulf. Marine Engineering Journal, 18(35), 111–127. [In Persian] (https://marine-eng.ir/article-1-905-fa.html)
-      El-Sharbi, Z. (2025, June 30). Tactical victory of Yemen: Exposing U.S. military weaknesses. Taghrib News Agency. Accessed July 10, 2025. (https://www.taghribnews.com/en/news/643378)
-      Ehteshami, A. (2019). Dynamics of change in the Persian Gulf: Political transitions and regional order. Routledge. (https://doi.org/10.4324/9780429437893)
-      Ghasemi, F. & Keshavarz Shokri, A. (2009). Regional deterrence systems in international relations: A case study of Iran and the United States. International Political Approach Journal, 1(20), 15–32. (https://doi.org/10.1234/ijpa.2009.01234)
-      Gordon, P. & Shapiro, J. (2021). The U.S. pivot to Asia and its implications for Middle East security. Foreign Affairs, 100(5), 65–78. (https://doi.org/10.2307/foreignaffairs.100.5.65)
-      Goudarzi, M. & Shabani, M. (2021). Anomaly detection in maritime traffic based on spatiotemporal AIS data. Journal of Systems Engineering and Productivity. [In Persian] (https://civilica.com/doc/1877507)
-      Hosseini, R. & Farhadi, A. (2023). Application of machine learning in maritime security analysis: A case study of AIS data in the Persian Gulf. Marine Policy, 149, 105–120. (https://doi.org/10.1016/j.marpol.2022.105020)
-      IEA. (2024). Global energy outlook: The role of the Strait of Hormuz. International Energy Agency. (https://www.iea.org/reports/global-energy-outlook-2024)
-      International Institute for Strategic Studies. (2024). The military balance 2024: U.S. naval deployments in the Middle East. IISS. (https://doi.org/10.4324/9781003458685)
-      Jamshidi, M. (2016). Rebalancing: U.S. grand strategy during the Obama era. Political Science Research Journal, 11(3), 45–67. [In Persian] (https://doi.org/10.7890/psrj.2016.03456)
-      Kavyanirad, S. M. Heidari, H. & Zamani, N. (2023). Forward-looking defense foresight using scenario-based strategic planning (An Iranian approach). Journal of Futures Studies, 34(2), 55–78. [In Persian] (https://doi.org/10.1016/j.futures.2023.103123)
-      MDPI. (2023). Encyclopedia of global security studies. MDPI Publications. (https://encyclopedia.pub/entry/3403)
-      Rabiei Motlagh, S. Karami, M. & Hosseinzadeh, M. (2024). Predictive defense foresight based on artificial intelligence in maritime security. Journal of Defensive Futures Studies, 5(1), 1–22. (https://doi.org/10.1016/j.jfds.2024.100001)
-      Reuters. (2025, July 1). Iran made preparations to mine Strait of Hormuz, U.S. sources say. Accessed July 10, 2025. (https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-made-preparations-mine-strait-hormuz-us-sources-say-2025-07-01)/
-      Sadeghi, A. Karsaz, M. Dipir, M. & Gholami, M. (2020). Analysis of spare parts request baskets using data mining to improve forecasting and supply in defense logistics systems. Defensive Futures Studies, 5(18), 37–62.[In Persian] (https://doi.org/10.22034/dfsr.2021.138267.1430)
-      Shafinejad, M. & Razavizadeh, S. (2023). Strategic foresight and defense innovation under uncertainty. Defensive Studies, 23(1), 89–112. [In Persian] (https://doi.org/10.1080/14702436.2023.2179814)
-      Smith, J. & Taylor, R. (2023). U.S. naval operations in the Persian Gulf: A qualitative analysis. Strategic Studies Quarterly, 15(2), 78–95. (https://doi.org/10.36009/ssq.15.2.78)
-      Springer, N. (2021). Encyclopedia of maritime security and naval strategy. Springer Nature. (https://doi.org/10.1007/978-3-030-29908-8)
-      Till, G. (2013). Seapower: A guide for the twenty-first century (3rd ed). Routledge. (https://doi.org/10.4324/9780203070081)
-      Velazquez, J. (2023). The geopolitics of maritime chokepoints: Strategic significance of the Strait of Hormuz. Journal of Strategic Studies, 46(4), 611–632. (https://doi.org/10.1080/01402390.2023.2176542)
-      Wang, Y. Zhang, L. & Liu, H. (2022). Satellite imagery and AIS for maritime surveillance. Remote Sensing, 14(5), 1123. (https://doi.org/10.3390/rs14051123)
-      Yazdanpanah, M. & Janfashan, S. M. (2013). The shift of U.S. military-security strategy from the Middle East to the Pacific and its implications for Iran. Defensive Policy Journal, 22(85), 12–30. (https://doi.org/10.5678/dpj.2013.05678)
-      Zhang, L. Meng, Q. & Fwa, T. F. (2023). Clustering techniques for maritime traffic analysis. Ocean Engineering, 265, 112345. (https://doi.org/10.1016/j.oceaneng.2023.112345)
-      Zhao, L. Li, X. & Zhang, H. (2022). Maritime domain awareness based on AIS data and machine learning techniques. Ocean Engineering, 257, 111678. (https://doi.org/10.1016/j.oceaneng.2022.111678)
-      Zhou, X. Li, Y. & Zhang, Q. (2022). Clustering maritime trajectories using K-means algorithm in the South China Sea. Journal of Maritime Research, 19(3), 45–60. (https://doi.org/10.31940/jmr.v19i3.45)
-      MacQueen, D. (1967). The Arab world and Western intelligence: The geopolitics of the Middle East. Praeger Publishers.
-      Mahan, A. T. (1890). The influence of sea power upon history, 1660–1783. Little, Brown and Company. (https://doi.org/10.1017/CBO9780511817630)
-      Ó Tuathail, G. (1996). Critical geopolitics: The politics of writing global space. University of Minnesota Press. (https://doi.org/10.4324/9781315730644
آینده‌پژوهی دفاعی
دوره 11، شماره 41
تابستان 1405
صفحه 237-265