نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی
نویسندگان
1
دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران
2
دانشیار روابط بین‌الملل، دانشکده علوم انسانی، واحد تهران شرق، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3
استاد روابط بین‌الملل، دانشکده علوم انسانی، واحد تهران شرق، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
4
دانشیار مدیریت آموزشی، دانشگاه علوم دریایی امام خمینی (ره)، نوشهر، ایران
10.22034/dfsr.2025.2067314.1929
چکیده
هدف و زمینه: تحول مفهوم امنیت از رویکرد سنتی و نظامی‌محور به امنیت انسانی و چندبعدی، تأثیری عمیق بر ساختارها و راهبردهای جوامع دریایی داشته است. این پژوهش با هدف بررسی نقش این تحول در گذار از نظام سلطه‌محور بر دریاها به جامعه‌ای دریایی مبتنی بر همکاری، توسعه پایدار و امنیت جمعی انجام شده و چشم‌انداز ایران نیز در این گذار بررسی می‌شود.
روش‌شناسی: پژوهش حاضر نظری-تبیینی و از نظر گردآوری داده‌ها کتابخانه‌ای و اینترنتی است. رویکرد آن توصیفی-تحلیلی بوده و با استفاده از فیش‌برداری نظام‌مند از منابع، داده‌ها گردآوری شدند. روایی تحلیل از طریق استدلال منطقی و شواهد مستند، و پایایی از طریق شفافیت در استناددهی و قابلیت ردیابی تحلیل‌ها تأمین شده است. داده‌ها پس از گردآوری، دسته‌بندی و در چارچوبی تحلیلی تفسیر و استنتاج شده‌اند.
یافته‌ها: تعاریف گسترده از امنیت، همکاری را ترویج می‌کنند، در حالی که تعاریف محدود بر امنیت سنتی و رقابت میان دولت‌ها تأکید دارند. این دوگانگی، درک فرآیندها را پیچیده کرده و برنامه‌ریزی برای فضای بین‌المللی مبتنی بر همکاری را با چالش مواجه می‌سازد. عملیاتی‌سازی الگوی جامعه دریایی نیازمند درک تهدیدات کلان فراروی بشریت است. در این میان، مسائل اقتصاد دریایی و محیط زیست دریا در بلندمدت، می‌توانند زمینه‌ساز همکاری عمومی دولت‌ها برای دستیابی به این الگو باشند.
نتیجه‌گیری: بازاندیشی در راهبردهای امنیت دریایی، پیش‌نیازی اساسی برای شکل‌گیری جامعه‌ای دریایی پایدار و فراگیر است. در این چارچوب، بازتعریف امنیت دریایی در ایران از طریق تلفیق ابعاد اقتصادی، زیست‌محیطی، اجتماعی و فناورانه با الزامات دفاعی، می‌تواند به ارتقای جایگاه کشور در نظم نوین دریایی و تحقق منافع ملی پایدار کمک کند.
تازه های تحقیق
توصیه های سیاستی برای سیاستگذاران دفاعی:
o شورای امنیت ملی: امنیت دریایی را چندبعدی بازتعریف و کمیته دائمی توسعه دریایی تشکیل دهد.
o وزارت خارجه: دیپلماسی دریایی و همکاری منطقه‌ای را تقویت کند.
o وزارت دفاع و نیروهای مسلح: مأموریت را از صرفاً نظامی به چندبعدی (امداد، گشت، پایش زیست‌محیطی) تغییر دهد.
o وزارت راه و شهرسازی و بنادر: زیرساخت‌های بندری و لجستیک را برای نقش‌آفرینی در زنجیره تأمین جهانی تقویت کند.
o سازمان محیط زیست: با قوانین سخت‌گیرانه از تنوع زیستی دریایی محافظت کند.
o وزارت کشاورزی (شیلات): بهره‌برداری پایدار شیلاتی را با رویکرد امنیت غذایی دنبال کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات
