آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

تحلیل روندهای توسعه فناوری‌های شناختی در صنایع دفاعی جمهوری اسلامی ایران در افق ده ساله

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
محمد مهدی دلدار 1
علیرضا افضلی 2
1 دانش آموخته گروه مدیریت صنعتی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران
2 عضو هیئت علمی گروه علوم تصمیم و سیستم ها پیچیده، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران
10.22034/dfsr.2025.2042097.1833
چکیده
هدف: امروزه نبردها تحت تأثیر تغییرات سریع فناوری‌ها قرار گرفته‌اند. با توجه به بیانات مقام معظم رهبری مبنی بر اینکه جنگ آینده، جنگ شناختی خواهد بود، تاثیر فناوری‌های شناختی در صحنه‌های نبرد آینده بسیار اساسی است. با توجه به ضرورت توسعه فناوری‌های شناختی در سطح صنایع دفاعی برای ایجاد بازدارندگی در حوزه دفاع، این پژوهش به طور خاص بر شناسایی روندهای تأثیرگذار بر توسعه فناوری‌های شناختی در این صنایع تعریف شده است.
روش‌ها: در این پژوهش با استفاده از روش تحلیل مضمون قیاسی پس از بررسی اسناد بالادستی حوزه دفاعی و مطالعات کتابخانه‌ای برای شناسایی اولیه روندها، از راهبرد مصاحبه نیمه ساختاریافته با متخصصان حوزه علوم و فناوری‌های شناختی صنایع دفاعی استفاده شد و پس از تجزیه و تحلیل داده‌های کیفی و استخراج مضامین، 8 روند برای توسعه این فناوری‌ها شناسایی و تحلیل شد.
یافته‌ها: روندهای شناسایی شده عبارت‌اند از: افزایش رصدگری در حوزه علوم و فناوری‌های شناختی، افزایش تقاضا برای بسیج ظرفیت‌های موجود، گسترش حمایت‌ها از پژوهش‌های کاربردی و نیازمحور دفاعی حوزه شناختی، توسعه علوم و فناوری‌های شناختی از منابع و معارف اسلامی، گسترش فرهنگ‌سازی و ترویج، ادامه روند جذب و توسعه نیروی انسانی متخصص، توسعه شبکه دانش بنیان علوم و فناوری شناختی دفاعی، توسعه نهادهای سیاست‌گذاری و مالی پشتیبان.
نتیجه‌گیری‌ها: نتایج این پژوهش شامل زمینه سازی برای ایجاد و توسعه صنعت شناختی دفاعی و بازدارندگی در جنگ‌های شناختی و همچنین مقدمه‌ای برای اولویت بندی روندها و سناریونگاری توسعه فناوری‌های شناختی خواهد بود

تازه های تحقیق

توصیه‌های کلیدی برای سیاست‌گذاران دفاعی

o     برای درک بهتر از اهمیت روندهای شناسایی‌شده، بهتر است هرکدام از روندها برای سیاست‌گذاران حوزه شناختی در بخش دفاعی اولویت‌بندی شوند.

o     تأثیر هر یک از روندهای توسعه فناوری‌های شناختی بر صنایع دفاعی ایران بررسی شود به این صورت که هرکدام از این روندها بر کدام صنایع دفاعی اثر بیشتری خواهد گذاشت و آن را متحول خواهد کرد.

o     در این پژوهش با رویکرد جزء‌نگر روندهای توسعه فناوری‌های شناختی در ایران شناسایی شد و نیاز است روندهای جهانی فناوری‌های شناختی در صنایع دفاعی کشورهای متخاصم نیز شناسایی شود.

o      روندهای شناسایی شده لازم است به سناریونویسی ختم شود و عدم قطعیت‏ها مشخص گردد و از طریق آن دورنمایی کلی از فضای آینده جنگ‌های شناختی نمایان شود.

کلیدواژه‌ها
علوم و فناوری‌های شناختی
جنگ‌های آینده
تحلیل روند
صنایع دفاعی
موضوعات
-      احمدی، خدابخش؛ جاویدی، نصیرالدین (1399) کاربردهای علوم شناختی در علوم نظامی-مطالعه مروری، طب نظامی، 22 (1)، 12-26 (DOI: 10.30491/JMM.22.1.85)
-      بل، وندل (1396). مبانی آینده‌پژوهی، تقوی، مصطفی؛ محقق، محسن، چاپ سوم، تهران، انتشارات موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی. (URL:https://www.tridi.ir/library)
-      پدرام، عبدالرحیم، احمدیان، مهدی (1394). آموزه‌ها و آزموده‌های آینده‌پژوهی، چاپ اول، تهران، انتشارات افق راهبردی (URL:https://iran-futures.org/products/teachings-and-)
-      حمزه پور، مهدی (1395) الگوی بومی رهبری کوانتومی در شرکت‌های دانش‌بنیان ایران، رساله دکتری، دانشکده مدیریت صنعتی، دانشگاه علامه طباطبایی تهران(DOI:10.30497/smt.2018.2171)
-      خزایی، سعید (1388). دیده‌بانی؛ مفاهیم، روش‌ها و پایگاه‌ها، چاپ اول، تهران، انتشارات موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی(URL:https://www.tridi.ir/library)
-      خزایی، سعید؛ پدرام، عبدالرحیم؛ افتاده‌، محسن (1387) دیدبانی و ترازیابی فناوری‌های شناختی در بخش دفاعی، تهران، انتشارات موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی
-      (URL:https://www.tridi.ir/library)
-      دانایی فرد، حسن؛ امامی، سید مجتبی (1386) استراتژی‌های پژوهش کیفی: تأملی بر نظریه پردازی داده بنیاد اندیشه مدیریت، اندیشه مدیریت راهبردی، 1(2) (DOI:10.30497/smt.2007.104)
-      جمعی از نویسندگان دفاعی (1395) سند راهبردی توسعه علوم و فناوری‌های شناختی دفاعی، انتشارات وزارت دفاع و پشتیبانی از نیروهای مسلح(URL:https://defanews.ir/library)
-      سیمز بریج بین، ویلیام؛ روکو، میهال‌سی؛ (1395)، نقش فناوری‌های همگرا در بهبود عملکرد انسانی، فرشچی، علیرضا؛ مهروزی، مصطفی، چاپ دوم، تهران، انتشارات موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی(URL:https://www.tridi.ir/library)
-      سیفی گلستان، ابوذر؛ بیرانوند، محمود؛ کرامت زاده، عبدالمجید (1401) روندپژوهی پیشرفت‌های علوم شناختی در جهان و مقایسه وضعیت کشورهای اسلامی منتخب غرب آسیا، فصل‌نامه مدیریت راهبردی دفاع ملی، 6 (21)، 103-132(URL:https://issk.sndu.ac.ir/article_1841.html)
-      طالبی، مرتضی، محجوب، حسن و آقایی، محسن. (1403). مولفه‌های آمادگی شناختی دفاع سایبری در حوزه نظامی. علوم و فنون نظامی، 20(68), 39-68. (DOI: 10.22034/QJMST.2024.2018685.1994)
-      عابدی جعفری، حسن؛ تسلیمی، محمدسعید؛ فقیهی، ابوالحسن؛ شیخ زاده، محمد (1390) تحلیل مضمون و شبکه مضامین: روشی ساده و کارآمد برای تبیین الگوهای موجود در داده‌های کیفی، اندیشه مدیریت راهبردی، 5 (2) (DOL:10.30497/smt.2011.163)
-      عباسی، علی اصغر؛ ساکن، حسام؛ بهرامی، محسن (1393) تحلیل تأثیر روند در آینده‌پژوهی، سومین همایش ملی آینده‌پژوهی، تهران(URL:https://www.researchgate.net/profile/Aliasghar_Abbasi/).
-      عین القضاتی، علیرضا (1394) نقش فناوری شناختی در همگرایی و ارتقاء توان دفاعی ج.ا.ا، مجله امنیت ملی، شماره 5 (17)، 39-72(URL:https://ns.sndu.ac.ir/article_688.html)
-      فردنبرگ، جی؛ سیلورمن، گوردون (1398) علوم شناختی؛ مقدمه‌ای بر مطالعه ذهن، افتاده‌حال، محسن؛ مهرورزی، مصطفی؛ قریشی، زهرا سادات؛ خرمی، آناهیتا؛ صابری، سحر، چاپ سوم، تهران، انتشارات موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی(URL:https://www.tridi.ir/library)
-      گودرزی، غلامرضا؛ اجلالی، محمدمهدی (1400) تحلیل روند‌های آینده فناوری دفاعی در افق ده‌ساله، فصل‌نامه آینده‌پژوهی دفاعی، 6(23)، 37-57(DOI:10.22034/dfsr.2022.530777.1497)
-      مطلبی کربکندی، مصطفی؛ گودرزی، غلامرضا؛ پدرام، عبدالرحیم (1395) روندهای تأثیرگذار بر آینده دانشگاه امام صادق (ع)، اندیشه مدیریت راهبردی، 96(2): 117-148(DOI:10.30497/smt.2017.2156)
-      Andås, H. (2020). Emerging technology trends for defense and security. Kjeller, Norwegian Defense Research Establishment (FFI). (URL:https://ffi-publikasjoner.archive.knowledgearc.net/ 0.pdf)
-      Ashjazadeh, N. Boostani, R. Ekhtiari, H. Emamghoreishi, M. Farrokhi, M. Ghanizadeh, A. Hatam, G. Hadianfard, H. Lotfi, M. Mortazavi, S. M. Mousavi, M. Montakhab, A. Nili, M. Razmkon, A. Salehi, S. Sodagar, A. M. Setoodeh, P. Taghipour, M. Torabi-Nami, M. & Vesal, A. (2014). Operationalizing Cognitive Science and Technologies' Research and Development; the "Brain and Cognition Study Group (BCSG)" Initiative from Shiraz, Iran. Basic and clinical neuroscience, 5(2), 104–116. (URL:https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25337368/)
-      Bechtel, W. Abrahamsen, A. and Graham, G. (2001). Cognitive science: History. International Encyclopedia of the Social and Behavioral Sciences. New York: Elsevier Publishing: Ltd. (URL:https://shop.elsevier.com/books/ )
-      Cooke, N. Gorman, J. C. & Kiekel, P. A. (2017). Communication as team-level cognitive processing. In Macrocognition in Teams: Theories and Methodologies (pp. 51-64). CRC Press. (DOI:10.1201/9781315593166)
-      Cornish, E(2004)Futuring: The Exploration of the Future. United States of America: the World Future Society. (URL:https://www.jstor.org/stable/20718764)
-      Draft Defence Industry Strategy, (2017) UK Ministry of Defence. (URL:https://assets.publishing.service.gov.uk/media)
-      Sætren, G. B. Ernstsen, J. Phillips, R. Aulie, E. G. & Stenhammer, H. C. (2023). Cognitive technology development and end-user involvement in the Norwegian petroleum industry – Human factors missing or not? Safety Science, 170. (DOI:10.1016/j.ssci.2023.106337)
-      Hines, Andy and Bishop, Peter (2006). Thinking about the Future: Guidelines for Strategic Foresight, Washington: Social Technologies. (URL:https://www.researchgate.net/publication/)
-      Pereira, Daniel; Schatsky, David; Sallomi, Paul; Dalton,Robert (Bob), (2016), Cognitive technologies in the technology sector, deloitte university press. (URL:https://www2.deloitte.com/content/dam/)
-      Sayler, Kelley M. (2022).Emerging Military Technologies: Background and Issues for Congress. Washington DC. Congressional Research Service. (URL:https://sgp.fas.org/crs/natsec/R46458.pdf)
-      Smelser, N. J; Baltes, P. B (2001), International Encyclopedia of Social & Behavioral Sciences. Netherlands: Elsevier Science. (URL:https://shop.elsevier.com/books/international-encyclopedia-of-)
-      Sun, Ron, Coward Andrew, Zenzen Michael J. (2005), On Levels of Cognitive Modeling, Routledge, Philasophical Psychology Vol.18 No.5, pp613-637. (DOI:10.1080/09515080500264248)
-      NATO Strategic Communications Centre of Excellence. (2022). Cognitive Warfare: A Conceptual Framework. (URL:https://www.stratcomcoe.org)
-      SIPRI Yearbook. (2023). Military Expenditure and AI Adoption. Stockholm International Peace Research Institute. (URL:https://www.sipri.org/sites/default/files/2023-06/yb23_summary_en_0.pdf)
-      Ahmadi, Khodabakhsh; Javidi, Nasiruddin (2020). Applications of Cognitive Sciences in Military Sciences - A Review Study. Military Medicine, 22(1), 12-26. [in persian]. (DOI: 10.30491/JMM.22.1.85)
-      Bell, Wendell (2017). Foundations of Futures Studies. Translated by Taghavi, Mostafa; Mohaghegh, Mohsen. 3rd Edition. Tehran: Defense Industries Educational and Research Institute, Center for Futures Studies in Defense Science and Technology Publications. [in persian]. (URL:https://www.tridi.ir/library)
-      Pedram, Abdolrahim; Ahmadiaan, Mehdi (2015). Lessons and Experiences of Futures Studies. 1st Edition. Tehran: Ofagh-e Rahbordi Publications. [in persian]. (URL:https://iran-futures.org/products/teachings-and-subjects-of-future-studies)
-      Hamzepour, Mehdi (2016). A Native Model of Quantum Leadership in Iranian Knowledge-Based Companies. PhD Thesis. Faculty of Industrial Management, Allameh Tabataba'i University, Tehran. [in persian]. (DOI: 10.30497/smt.2018.2171)
-      Khazaei, Saeed (2009). Horizon Scanning: Concepts, Methods and Databases. 1st Edition. Tehran: Defense Industries Educational and Research Institute, Center for Futures Studies in Defense Science and Technology Publications. [in persian] (URL:https://www.tridi.ir/library)
-      Khazaei, Saeed; Pedram, Abdolrahim; Ofadehhal, Mohsen (2008). Scanning and Benchmarking Cognitive Technologies in the Defense Sector. Tehran: Defense Industries Educational and Research Institute Publications[in persian]. (URL:https://www.tridi.ir/library)
-      Danaeefard, Hassan; Emami, Seyed Mojtaba (2007). Qualitative Research Strategies: Reflections on Grounded Theory in Management Thought. Strategic Management Thought, 1(2). [in persian].( DOI: 10.30497/smt.2007.104)
-      Collective of Defense Authors (2016). Strategic Document for the Development of Defense Cognitive Sciences and Technologies. Publications of the Ministry of Defense and Armed Forces Logistics. [in persian]. (URL:https://defanews.ir/library)
-      Sims Bainbridge, William; Roco, Mihail C. (2016). Converging Technologies for Improving Human Performance. Translated by Farshchi, Alireza; Mehrvarzi, Mostafa. 2nd Edition. Tehran: Defense Industries Educational and Research Institute Publications. [in persian].( URL:https://www.tridi.ir/library)
-      Seifi Golestan, Abuzar; Biranvand, Mahmoud; Karamatzadeh, Abdolmajid (2022). Trend Research on the Progress of Cognitive Sciences in the World and Comparison of the Status of Selected Islamic Countries in West Asia. National Defense Strategic Management Quarterly, 6(21), 103-132. [in persian]. (DOI: 20.1001.1.74672588.1401.6.21.4.1)
-      Abedi Jafari, Hassan; Taslimi, Mohammad Saeed; Faghihi, Abolhasan; Sheikhzadeh, Mohammad (2011). Thematic Analysis and Thematic Networks: A Simple and Efficient Method for Explaining Patterns in Qualitative Data. Strategic Management Thought, 5(2). [in persian]. (DOI: 10.30497/smt.2011.163)
-      Abbasi, Ali Asghar; Saken, Hesam; Bahrami, Mohsen (2014). Analyzing the Impact of Trends in Futures Studies. Third National Conference on Futures Studies, Tehran. [in persian]. (URL:https://www.researchgate.net/profile/Aliasghar_Abbasi.pdf)
-      Eynalghozati, Alireza (2015). The Role of Cognitive Technology in Convergence and Enhancement of the Defense Capability of the Islamic Republic of Iran. National Security Journal, 5(17), 39-72. [in persian]. (DOI:https://ns.sndu.ac.ir/article_688.html)
-      Friedenberg, Jay; Silverman, Gordon (2019).Cognitive Science: An Introduction to the Study of Mind. Translated by Ofadehhal, Mohsen; Mehrvarzi, Mostafa; Ghorayshi, Zahrasadat; Khorrami, Anahita; Saberi, Sahar. 3rd Edition. Tehran: Defense Industries Educational and Research Institute, Center for Futures Studies in Defense Science and Technology Publications. [in persian]. (URL:https://www.tridi.ir/library)
-      Goudarzi, Gholamreza; Ejlali, Mohammad Mehdi (2021). Analysis of Future Defense Technology Trends in a Ten-Year Horizon. Defense Futures Studies Quarterly, 6(23), 37-57. [in persian]. (DOI: 10.22034/dfsr.2022.530777.1497)
-      Motallebi Karbakandi, Mostafa; Goudarzi, Gholamreza; Pedram, Abdolrahim (2016). Influential Trends on the Future of Imam Sadegh University (AS). Strategic Management Thought, 96(2), 117-148. [in persian]. (DOI: 10.30497/smt.2017.2156)
Talabi, Morteza, Mahjoob, Hassan, & Aghaei, Mohsen. (2024). Components of Cognitive Readiness for Cyber Defense in the Military Domain. Journal of Military Science and Technology, 20 (68), 39-68. [in persian]. (DOI: 10.22034/qjmst.2024.2018685.1994
آینده‌پژوهی دفاعی
دوره 11، شماره 41
تابستان 1405
صفحه 122-155