آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

آینده ‌پژوهی ایدئولوژی اسلامی–انقلابی ایران و دگرگونی کارکرد آن در بازتعریف قدرت نرم در غرب آسیا

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسنده
زهرا قنبری مله
استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه پیام نور، تهران،ایران
10.22034/dfsr.2025.2075680.1964
چکیده
هدف: ایدئولوژی اسلامی–انقلابی جمهوری اسلامی ایران طی دهه‌های گذشته یکی از محوری‌ترین ابزارهای شکل‌دهی به قدرت نرم کشور در غرب آسیا به شمار می‌رفته است. با این حال، تحولات اخیر از جمله کاهش نفوذ محور مقاومت در سوریه، لبنان و یمن، کاهش حمایت کشورهای عربی، افزایش تهدیدات نظامی رژیم صهیونیستی و شکاف نسلی در داخل، چشم‌انداز این ایدئولوژی را با ابهام روبرو ساخته است. این پژوهش با رویکردی کیفی و آینده‌پژوهانه تلاش دارد آینده‌های محتمل این ایدئولوژی و کارکرد آن در سیاست خارجی و فرهنگی ایران را بررسی کند.
روش‌شناسی: پژوهش با استفاده از تحلیل محتوای نظام‌مند بر مبنای مجموعه‌ای از منابع علمی، گزارش‌های تحلیلی و اسناد بالادستی و سیاست های اعلامی انجام شده است. برای تحلیل روابط بین پیشران‌ها از تکنیک اثرات متقابل و برای ترسیم آینده‌ها از الگوی سناریونویسی شل بهره گرفته شده است.
یافته‌ها: شناسایی شش پیشران کلیدی شامل ایدئولوژی اسلامی–انقلابی، دیپلماسی فرهنگی، محور مقاومت، افکار عمومی داخلی، وضعیت ژئوپلیتیکی و تحولات نسلی انجام شد. بر این اساس، چهار سناریو طراحی گردید: «تداوم الهام‌بخشی»، «تحول در کارکرد»، «افول تدریجی» و «انزوای کامل».
نتیجه‌گیری: تحلیل مقایسه‌ای سناریوها نشان می‌دهد که «تحول در کارکرد» مطلوب‌ترین گزینه برای حفظ کارکرد نرم ایدئولوژی است، هرچند داده‌های میدانی حاکی از احتمال بالاتر تحقق سناریوی «انزوای کامل» در آینده نزدیک‌اند.
کلیدواژه‌ها
ایدئولوژی اسلامی&‌ndash
انقلابی، قدرت نرم
آینده‌پژوهی، محور مقاومت، دیپلماسی فرهنگی، غرب آسیا
موضوعات
آینده‌پژوهی دفاعی
دوره 11، شماره 41
تابستان 1405