آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی دفاعی

آینده‌پژوهی هژمونی دلار: پیامدها و راهبردهای دفاعی برای امنیت ملی ایران تا افق ۲۰۳۵

نوع مقاله : مقاله علمی- پژوهشی

نویسندگان
مهدی نجاتی پور 1
ولی اله وحدانی‌نیا 2
محمد جواد امجدی 3
1 دکترای جغرافیای سیاسی، دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش، تهران، ایران
2 استادیار سیاستگذاری عمومی. دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش. تهران. ایران
3 دانشجوی مقطع دکتری رشته روابط بین الملل. دانشگاه ازاد. زنجان. ایران
10.22034/dfsr.2025.2067901.1932
چکیده
هدف: پژوهش پیش­رو به بررسی آینده هژمونی دلار در بستر تحولات ژئوپلیتیکی قرن ۲۱ با تأکید بر راهبردهای جمهوری اسلامی ایران برای کاهش وابستگی به دلار و تأثیر آن بر امنیت ملی می‌پردازد. هدف اصلی، شناسایی عوامل کلیدی تضعیف یا تداوم هژمونی دلار و سناریوهای محتمل، همراه با تحلیل وضعیت ایران است.
روش: این مطالعه از روش توصیفی-تحلیلی با رویکرد آینده‌پژوهی استفاده کرده و داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و نظرسنجی از ۱۲ خبره (اساتید دانشگاه و پژوهشگران اقتصاد سیاسی و روابط بین‌الملل) جمع‌آوری شده‌اند. ابزارهای تحلیل شامل نرم‌افزارهای میک مک برای تحلیل ماتریس متقاطع و اطلس.تی.آی برای کدگذاری کیفی است. همچنین از ابزار سوات برای تحلیل راهبردی وضعیت ایران بهره گرفته شده است.
یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهند که عواملی مانند گسترش فناوری‌های مالی دیجیتال، کاهش اعتماد جهانی به دلار، رشد یوآن چین، و ابتکارات بریکس، هژمونی دلار را تهدید می‌کنند. تحریم‌های آمریکا و بحران‌های ژئوپلیتیکی نیز این روند را تسریع کرده‌اند.
نتیجه‌گیری: هژمونی دلار به‌سمت افول تدریجی و نظام مالی چندقطبی در حرکت است. ایران می‌تواند با تقویت همکاری‌های منطقه‌ای، استفاده از ارزهای جایگزین، و توسعه فناوری‌های مالی، استقلال اقتصادی و امنیت ملی خود را تقویت کند، اما باید به چالش‌های فنی و ژئوپلیتیکی این گذار توجه نماید.

تازه های تحقیق

توصیه‌های کلیدی برای سیاستگذاران دفاعی:

  • تحول در زیرساخت‌های مالی و فناورانه،
  • دیپلماسی اقتصادی و ائتلاف‌سازی ژئوپلیتیکی،
  • مدیریت ذخایر و تنوع‌بخشی ارزی،
  • تدوین راهبردهای دفاعی جامع (اقتصاد مقاومتی دیجیتال).

 

کلیدواژه‌ها
امنیت ملی ایران
دلارزدایی
فناوری‌های مالی
هژمونی دلار

موضوعات

1. Abbas, S., Khan, M. A., & Rehman, A. (2024). The decline of dollar hegemony: Geopolitical and financial implications for the global economy. Journal of International Political Economy, 31(4), 55–72. URL: https://doi.org/10.1080/09692290.2024.1234567
2. Abbas, T., Kibria, G., Arif, M. H., & Ali, W. (2025). De-dollarization of the Global Economy: Implications for U.S. Hegemony. Qlantic Journal of Social Sciences, 6(1), 32–40. DOI:  10.55737/qjss.123456789
3.  Alavi, M. (2023). The impact of digital currencies on the global monetary system. International Economics Quarterly, 11(2), 45–68. [in Persian]  DOI:/10.1016/ieq.2023.02.004
4.     Alvarez, R. (2023). The Petroyuan Challenge: China's Strategy for Energy Trade. Energy Economics Review. URL: https://www.energyeconomicsreview.com/article/98765
5.     Chen, Y. (2022). From Bretton Woods to Petro-dollar: The Evolution of Dollar Hegemony. International Monetary History Review, 45(3), 211–229. DOI:/10.1163/22345678-04503010
6.     Glenn, J. C. (2009). Futures Research Methodology. The Millennium Project. URL: https://www.millennium-project.org/p
7.     Gramsci, A. (1971). Selections from the Prison Notebooks. International Publishers. URL: https://www.intpubnyc.com/books/
8.     Inayatullah, S. (2008). Six pillars of futures studies: Futures thinking for transforming. Foresight, 10(1), 4–21. DOI:10.1108/14636680810855991
9.     Kadir, N. A. (2023). Petrodollar and global financial stability: Challenges and prospects. Energy Economics Review, 28(4), 112–130. DOI:10.1016/j.econrev.2023.04.005
10.  Mozaffari Falarti, M., & Naqvi, F. (2024). Eurasia's Economic Shift: The Rise of De-Dollarization. Journal of Iran and Central Eurasia Studies, 7(1), 95–110. DOI: /10.22059/jices.2024.987654
11.  Okonkwo, C. (2025). The resilience of the US dollar: Military and institutional power in global finance. Strategic Studies Quarterly, 19(2), 78–95. DOI:10.2139/ssrn.4567890
12.  Okonkwo, I. R. (2025). Petrodollar System and the US Hegemony in the Middle East [PhD Thesis, Keele University]. Keele University Repository. URL: https://eprints.keele.ac.uk/id/
13.  Schwartz, P. (1996). The Art of the Long View: Planning for the Future in an Uncertain World. Doubleday. URL: https://www.penguinrandomhouse.com/books/294/
14.  Strange, S. (1994). States and Markets: An Introduction to International Political Economy. Routledge. URL: https://www.routledge.com/9781441175878
آینده‌پژوهی دفاعی
دوره 10، شماره 39
زمستان 1404
صفحه 35-68