دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران آینده‌پژوهی دفاعی 2588-428X 11 41 2026 08 23 Environment as a Security Issue in Iran: A Foresight Study of the Defensive Implications of Violations of the Right to a Healthy Environment محیط‌زیست به‌مثابه مسئله امنیتی در ایران: آینده‌پژوهی پیامدهای دفاعی نقض حق بر محیط‌زیست سالم 197 235 736050 10.22034/dfsr.2026.2081277.1993 FA مهدی زکوی استادیار گروه حقوق،دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0002-0714-9882 مریم عامری استادیار گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0009-0000-7737-1000 یوسف طرفی سعیداوی استادیار گروه حقوق ، دانشگاه پیام نور ، تهران ، ایران 0000-0001-7320-3261 Journal Article 2025 12 18 <strong>Objective: </strong>The intensification of environmental crises in Iran—especially water scarcity, wetland degradation, and climate pressure—has made this domain a major factor affecting human security and defense stability. In this context, the right to a healthy environment, recognized in Article 50 of the Constitution, is not merely an environmental right but also a strategic component in managing criminal and security risks arising from natural resource degradation. This study aims to provide a forward-looking analysis of the relationship between this right and security–defense risks in the medium term.<br><br><strong>Methodology: </strong>The research adopted an exploratory futures studies approach and systematic thematic analysis of legal documents, laws, official reports, and other reliable sources. After identifying the main drivers, their interactions were examined through a cross-impact matrix. Two strategic uncertainties—the level of governance and the intensity of climate pressure—were then used to construct a 2×2 scenario matrix. The scenarios were compared using a quantitative security–defense risk index.<br><br><strong>Findings: </strong>Six key drivers were identified, and four scenarios were developed. The findings showed that the scenario based on stronger governance and effective law enforcement generated the lowest overall scenario risk index.<br><br><strong>Conclusion: </strong>Strengthening preventive governance and incorporating environmental risks into passive defense planning represent the lowest-risk pathway for the sustainable realization of the right to a healthy environment and for reducing security–defense threats. <strong>هدف:</strong> تشدید بحران‌های زیست‌محیطی در ایران، به‌ویژه کم‌آبی، تخریب تالاب‌ها و فشارهای اقلیمی، این حوزه را به متغیری اثرگذار بر امنیت انسانی و ثبات دفاعی تبدیل کرده است. در این چارچوب، حق بر محیط‌زیست سالم مندرج در اصل پنجاهم قانون اساسی، صرفاً یک حق زیست‌محیطی نیست، بلکه مؤلفه‌ای راهبردی در مدیریت ریسک‌های جنایی و امنیتی ناشی از تخریب منابع طبیعی محسوب می‌شود. هدف پژوهش، تحلیل آینده‌محور نسبت این حق با ریسک‌های امنیتی–دفاعی در افق میان‌مدت است.<br><strong>روش‌شناسی:</strong> با رویکرد آینده‌پژوهی اکتشافی و تحلیل مضمون نظام‌مند اسناد حقوقی، قوانین، گزارش‌های رسمی و منابع معتبر انجام شد. پس از استخراج پیشران‌ها، روابط آن‌ها با ماتریس اثرات متقابل تحلیل گردید. دو عدم‌قطعیت راهبردی (سطح حکمرانی و شدت فشار اقلیمی) مبنای ماتریس ۲×۲ سناریوها قرار گرفت. مقایسه سناریوها بر اساس شاخص کمی ریسک امنیتی–دفاعی Risks=0.2(R1+R2+R3+R4+R5) انجام شد.<br><strong>یافته‌ها:</strong> شش پیشران کلیدی شناسایی و چهار سناریو ترسیم شد. نتایج نشان داد سناریوی مبتنی بر تقویت حکمرانی و اجرای مؤثر قانون، کمترین مقدار شاخص کل ریسک سناریو را تولید می‌کند.<br><strong>نتیجه‌گیری:</strong> تقویت حکمرانی پیشگیرانه و ادغام ریسک‌های زیست‌محیطی در برنامه‌ریزی دفاع غیرعامل، کم‌ریسک‌ترین مسیر برای تحقق پایدار حق بر محیط‌زیست سالم و کاهش تهدیدات امنیتی–دفاعی است. https://www.dfsr.ir/article_736050_90ffba37f957141be759db18558c81e3.pdf